تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٦

[ 1 ] كتاب نخست در طبيعت اجتماع بشرى و پديده‌هايى كه در آن نمودار مىشود ، چون : باديه‌نشينى و شهرنشينى [ 2 ] و جهانگشايى و داد و ستد و معاش [ 3 ] و هنرها و دانشها و مانند اينها و بيان موجبات و علل هر يك

ششم : در دانشها و كيفيت اكتساب و فرا گرفتن آنها [ 1 ] .

و اجتماع باديه‌نشينى را از اين رو مقدم داشتم كه اين طرز زندگى بر كليهء انواع ديگر آن مقدم است ، چنان كه در آينده آن را آشكار خواهم كرد و همچنين تشكيل سلطنت و دولت را بر پديد آمدن شهرهاى كوچك و بزرگ مقدم داشتم . و اما مقدم داشتن معاش بدان سبب است كه اين امر از ضروريات طبيعى است ولى آموختن دانش جنبهء كمال و تفنن دارد و پيداست كه طبيعى مقدم بر امر تفننى است و هنرها را با كسب و پيشه ياد كردم ازينرو كه در بعضى از جهات و از لحاظ اجتماع در شمار آنهاست ( چنان كه در آينده بيان خواهد شد ) و خداى انسان را براستى كامياب مىكند و او را در اين راه يارى ميدهد .

[ 1 - ) ] صاحب كتاب دراسات شش فصل مزبور را بدينسان با سوسيولژى يا جامعه شناسى تطبيق كرده است : فصل اول بمنزلهء تحقيقاتى در جامعه شناسى عمومى ( ciologieGenerale ) و فصل دوم و سوم مشتمل بر تحقيقات جامعه - شناسى سياسى ( iologiePolitique ) و فصل چهارم بمنزلهء مباحث جامعه شناسى مدنى ( ociologieUrbaine ) مىباشد و فصل پنجم در جامعه شناسى اقتصادى ( ologieEconomique ) و فصل ششم محتوى تحقيقات بسيارى دربارهء جامعه شناسى اخلاقى است ( SociologieMorale ) .