تاريخ قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٦٩

ورقة بن نوفل

داستان خديجه را شنيده آن سخنانى را كه از ورقه باز گفته‌اند او بازگو كرده است « 5 » .

ولى خوب روشن است كه در اين باره در اخبار تخليطى رفته . زيرا عدّاس غلام عتبه ، در طائف و به هنگام سفر رسول به نزد ثقيف بود كه خدمت وى رسيد . عده‌اى از راويان هم خواسته‌اند كه وانمود كنند اين عدّاس ، كس ديگرى بوده « 5 » ، ولى اين ادعا هم قابل قبول به نظر نمىرسد .

اما خود ورقه كه بود ؟ « 7 » آنچه از ورقه مىدانيم در هاله‌اى از افسانه پوشيده شده است ، از جوانى او چيزى نگفته‌اند ، معلوم نيست آيا به شام و يا يمن سفرى كرده و با فرهنگ روم و اديان آن وقت از آن طريق آگاهى يافته يا نه ؟ او را جزء حنفاء مىشمارند كه در طلب دين حق بود ، ولى گفته‌اند بعد عيسوى شد « 8 » . اما از آنجا كه بيشتر حنفاء را جزء مسيحيان مىشمارند ، درست تر اين است كه گفته شود يكى از حنفائى بود كه پيش از اسلام پرستش بتان را ترك كرده ، شراب نمىنوشيد و ذبيحه‌هاى آنها را نمىخورد . گويا عبرانى مىدانست و كتب دينى را خوانده بود .

گفته‌اند انجيل و كتب را به عربى مىنوشت « 9 » اما مىدانيم كه آن هنگام كتب مقدسهء يهود و نصارا هنوز به عربى ترجمه نشده بود ، بنابراين يا انجيل و يا زبان عربى را به الفباى عربى مىنوشته است . در مورد دين ورقه نيز بحث زيادى شده ، عده‌اى هم

( 5 ) سيرهء حلبيه 1 : 278 ، سبل الهدى 2 : 316 ، الروض 2 : 244 ، ابن هشام 2 : 60 در سفر رسول ( ص ) به طائف . شبيه آن را از بحيراى راهب هم گفته‌اند ( الروض 2 : 244 ) . ( 7 ) ابن هشام 1 : 254 ، دائرة المعارف اسلام ، مختصر دائرة المعارف اسلام ، الاعلام زركلى ، سفينة البحار ، تاريخ طبرى 1 : 52 - 1147 ليدن ، اسد الغابهء ابن اثير 88 ، اصابهء ابن حجر 6 : 317 قاهره ، اغانى 3 : 14 ، عقد الفريد 3 : 264 و 7 : 98 ، سيرهء عمر بن عبد العزيز 18 ، الروض 2 : 248 و بعد ، صحيح بخارى ، بدء الوحى 3 ، مسلم : ايمان حديث 252 ، 258 ، تاريخ الاسلام ذهبى 1 : 68 ، خزانهء بغدادى 2 : 38 - 41 . SPrenger ، Leben und Lehr ، i ، 821 - 431 . Lammens ، Les Juifs de la Mecque . . . dans Recherches de Science des Religions ، Vlll ، ( 8191 ) ، 18 . Caetani ، Annali i ، P ، 921 ، 551 ، 222 ، 238 ، 062 . Montgomery Watt ، Mahomet a La Mecque ، ( 8591 ) . P . 77 . ( 8 ) يعقوبى 1 : 298 و 2 : 22 ليدن ، البداية ابن كثير 2 : 238 ، المحبر 171 ، شعراء النصرانيه شيخو 1 : 118 . ( 9 ) التجريد « بدء الوحى » 1 : 5 ، اغانى 3 : 114 ، بلاذرى 1 : 106 ، عمدة القارى 19 : 204 ، تاريخ الخميس ديار بكرى 1 : 17 طبع اول 1302 مصر ، التاج الجامع 3 : 227 ، ترجمهء وحى محمدى : 101 ، تاريخ العرب فى الاسلام 148 ، شعراء النصرانيه 1 : 119 ، اشتقاق 164 ، بخارى : بدء الوحى 3 .