تاريخ قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٥٥٢
شناسائى آيه :
بزرگترين سوره‌هاى قرآنى فرمود : « الحمد للّه رب العالمين » است كه سبع المثانى و قرآنى عظيم است كه به من اعطاء شده - آلوسى نيز در روح المعانى از ابو هريره نقل مىكند كه ابىّ بن كعب « امّ القرآن » را بر پيغمبر ( ص ) خواند . حضرت فرمود :
« سوگند به او كه روحم در دست اوست . خداوند فرو نفرستاد در توراة ، و نه در انجيل و نه در زبور و نه در قرآن ، مانند آن را . آن سبع المثانى و قرآن عظيمى است كه به من اعطاء شده » . اين دو روايت و روايات بسيار ديگر نشان مىدهد كه منظور از « سبع المثانى » « 2 » در كريمهء شريفهء : « وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ » « 3 » سورهء فاتحة الكتاب است كه هفت آيه دارد . همچنين روايت بسيار معروفى است كه پيامبر اكرم فرمود : « هر چيز را منتهاى شرفى و تاركى است و تارك درخشان قرآن سورهء بقره است و در آن بزرگوارتر آيه‌هاى قرآنى آية الكرسى است « 4 » » .
« ابوذر غفارى از مصطفى پرسيد كه از قرآن كدام سوره مه ؟ - جواب داد كه سورة البقرة - پرسيد كه از اين سوره كدام آيه بزرگوارتر ؟ - گفت : آنچه در آن كرسى ياد كرده است . يعنى آية الكرسى كه پنجاه كلمه است همه تقديس خداوند عزّ و جلّ « 5 » » .
مسلم و ترمذى نيز از ابىّ بن كعب گفته‌اند كه رسول خدا فرمود : اى ابو المنذر ! آيا مىدانى كدام آيه از كتاب خدا با تو هست كه بزرگتر آيه است ؟ - گفتم :
« اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ » . پس زد به سينهء من و گفت : گوارا باد بر تو دانش اى ابو المنذر . . . »
امام احمد در مسندش از ابن مسعود نقل مىكند : « فرو خواند بر من رسول خدا ( ص ) سوره‌اى از « ثلاثين » از آل حم . گفت : يعنى الاحقاف . زيرا سوره‌اى هم كه چند آيه بيش از 30 آيه داشته باشد « ثلاثين » خوانده مىشد . ابن عربى نيز گفت :
« پيامبر خدا فرمود : فاتحه هفت آيه و سورة الملك 30 آيه دارد .
بعضى از دانشمندان گفته‌اند : پاره‌اى از آيات سماعى و توقيفى و پارهء ديگر قياسى است و شناسائى آن بستگى به كلمهء آخر آيه دارد ، نظير آن قرينهء سجع در نثر
( 2 ) منهاج النجاة 1 : 207 . ( 3 ) سورهء 15 الحجر آيهء 87 . ( 4 ) ترمذى : ثواب القرآن : 2 ، الدارمى : فضائل القرآن : 13 ، احمد بن حنبل 5 : 26 ، مقدمتان : 29 . ( 5 ) ميبدى : كشف الاسرار 1 : 40 .