تاريخ قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٤٩٤

خط مسند

عربى به عربى فصيح دورهء اسلامى نزديكتر است و از آن هم بهتر كتيبه‌هاى صفائى « 4 » است . اين كتيبه‌ها غالبا از اوايل قرن دوم مسيحى است . ولى نزديكترين نوشتهء عربى قديم به قرآن ، كه در تاريخ نيز متأخرتر است كتيبهء معروف ذونماره است در حوران شرقى و جنوب دمشق از سنهء 328 ميلادى كه در روى مقبرهء امرؤ القيس بن عمرو لخمى نقش شده ، زبان اين كتيبه كه به خط آرامى نوشته شده ، عربى فصيحى است « 5 » .

خط مسند بطور كلى مخصوص لهجه‌هاى عربى جنوبى در نوشته‌هاى معينى ، سبائى ، حميرى ، قتبانى و اوسانى ديده مىشود . كتيبه‌هاى ثمودى ، صفائى و لحيانى هم به خطى مشتق از اين خط نوشته شده است .

مسند از 29 حرف تشكيل مىشود كه شامل حروف ابجد عربى جنوبى است و همهء اينها حروف بيصداست . پاره‌اى از خاورشناسان معتقدند كه در حدود هزار سال پيش از ميلاد ( بدليل وجود بعضى حروف مشترك ميان دو ابجد فنيقى و سامى و شباهت ميان حروف ديگر ) خط مسند از خط فنيقى اشتقاق يافته است . « 6 » در صورتى كه دانشمند معاصر دكتر جواد على بدليل اينكه در حروف عربى جنوبى حروفى است كه در حروف ابجد فنيقى نيست و نيز اين يكى حروفى دارد كه با آن ديگرى به كلى فرق دارد قبول چنين سخنى را مشكل مىداند . « 7 »

حروف مسند از همديگر جدا و منفصلند و مانند حروف الفباى كنونى ما بهم چسبيده نبودند . براى تشخيص ميان كلمات نويسندگان معمولا در پايان هر كلمه خطى عمودى رسم مىكردند . معمولا خط از سمت راست شروع مىشد در سمت چپ پايان مىيافت : ولى گاهى خط از چپ نوشته مىشد و زمانى ميان هر دو روش

( 4 ) منسوب به كوه صفا در كوهستان حوران در جنوب غربى دمشق كه مردمى از عرب در آن نواحى مقيم بوده‌اند . ( 5 ) تقى زاده : تاريخ عربستان قسمت 3 ص 3 و قسمت 5 : ص 23 ، تاريخ الادب العربى بروكلمن 1 : 63 و نيز گفته‌اند قديمىترين اثر كتبى از تاريخ 250 ميلادى كتابة ام جمال است ( تاريخ العرب قبل الاسلام 1 : 189 ) . ( 6 ) M . Lidzbarski ، EPhemeris f . Semit EPigraPhik ، I ، 2091 s . 901 ، ff ، II ، ( 8091 ) ، s ، 72 . f . Mria Honfer : Altsuderabische GrammatiK ، LeiPzig ، 3491 ، s . 7 . بنقل از تاريخ العرب قبل الاسلام 7 : 37 . ( 7 ) تاريخ العرب قبل الاسلام 7 : 37 .