تاريخ قرآن ( فارسى ) — الصفحة ١١

نخستين نام [ مصحف ] :

مغربى « 7 » و از غربيها فرانكل ، نلد كه و جفرى « 8 » ، مصحف نيز همچون صحف به معنى كتب از اصلى حبشى و يا آرامى است . البته اگر اين نظر درست باشد ، صحيفه و صحائف هم از همين ريشه است .

امّا چگونه شد كه اين نام ، با وجودى كه در خود قرآن نيامده ، بر اين كتاب آسمانى نهاده شد ؟ روايات مىگويند : وقتى ابو بكر قرآن را جمع آورد به ياران ارجمند پيامبر گرامى ( ص ) گفت كه نامى بر آن بگذارند . پاره‌اى خواستند كه آن را « انجيل » بخوانند ولى ديگران را خوش نيامد . كسانى پيشنهاد كردند كه آن را « سفر » بنامند مثل سفرهاى پنجگانهء يهود . اين پيشنهاد هم رد شد . سرانجام عبد اللّه بن - مسعود صحابى جليل القدر گفت : در مهاجرتى كه به حبشه كرديم كتابى ديدم كه آن را « مصحف » مىخواندند . . . اين نام آن هنگام پذيرفته شد و بر « قرآن كريم » اطلاق گرديد « 9 » . اما شبيه اين داستان را هم ابن اشته در مورد سالم ( م 2 ه ) نقل مىكند كه وقتى سالم ( مولى ابى حذيفه ) مصحف خود را گرد آورد با دوستان مشورت كرد كه چه نامى بر آن بگذارند . يكى پيشنهاد كرد كه آن را « سفر » بخوانند اما ديگران اين نام يهودى را نپذيرفتند و سرانجام تصميم گرفتند آن را مصحف بخوانند « 10 » .

گرچه اسناد اين حديث منقطع است و در اصالت آن جاى سخن بسيار است ، اما اين روايت و روايات نظير آن نشان مىدهد كه پس از رحلت رسول اكرم ( ص ) و در زمان خلفاى راشدين نام مصحف رايج ترين نام قرآن بوده است .

مرور مختصرى در روايات نشان مىدهد كه معمولا جمع آورى قرآن را به زمان ابو بكر به نام « صحف » خوانده‌اند و از مجموعهء دورهء عثمان بيشتر به عنوان « مصحف »

( 7 ) المزهر و الاشتقاق . ( 8 ) النصرانيه : 181 8 . Fraenkel ، S . ، Aram . Fremdw . s . 842 . Goldziher ؛ Muh . Studien . l ، s . 111 . ( or P . 701 ) ، Noldeke . Th . ، Neue Beiter . S . 49 F . Jeffery ؛ The For . Voca . Of the Our خ an . Sohof . ( 9 ) سيوطى ( م 911 ) اين روايت را به دو گونه از تاريخ مظفرى و كتاب المصاحف ابن اشته ( م 306 ) نقل مىكند و مىگويد كه ابن بريده آن را از طريق ديگرى هم باز گفته است . ( الاتقان 1 : 184 به بعد نوع 17 ، شبيه آن را ابو شامه ( م 665 ) از قول موسى بن عقبه ( م 141 ) نقل مىنمايد ( المرشد الوجيز 64 ) . ( 10 ) الاتقان 1 : 205 نوع 18 .