پرسشهاى مردم و پاسخهاى امام رضا ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٧٣
تفسير سوره حمد چيست ؟
آنها گفتند : آرى ، اى رسول‌خدا !
حضرت فرمود : زيرك‌ترين زيركان كسى است كه نفسش را به محاسبه بكشد و براى پس از مرگ خويش كار كند و احمق‌ترين احمقان كسى است كه نفسش به دنبال هواى نفسش افتد و آرزوهاى دراز كند .
در اين هنگام مرد گفت : آدمى چگونه محاسبه‌ى نفس كند ؟
حضرت فرمود : هنگامى كه صبح مىكند و هنگامى كه شام مىكند به نفس خويش بازگردد و بگويد : اى نفس ! اين روزى بود كه بر تو گذشت و ديگر هرگز به سويت باز نمىگردد و خداوند از تو درباره‌ى آن سؤال خواهد كرد كه آن را در چه راه مصرف كردى ؟ چيست آنچه كه تو در آن بجا آورى ؟
آيا به ياد خدا بودى يا ستايش او نمودى ؟
آيا حقّ برادر مؤمنت را ادا كردى ؟
آيا گشايشى در گرفتارى او كردى ؟
آيا در نبود او از اهلش و فرزندانش حفاظت كردى ؟
آيا پس از مرگش از بازماندگانش حفاظت كردى ؟
آيا با جايگاه فضيلت از غيبت برادر مؤمنت جلوگيرى كردى ؟
آيا مسلمانى را يارى كردى ؟ ( اكنون بگو كه ) در آن چه كردى ؟
سپس آنچه را كه از او سر زده را به ياد بياورد ؛ آن‌گاه اگر به ياد آورد كه از او خيرى صادر شده ، خداوند ( عزّ و جل ) را ستايش گويد و به خاطر توفيقش او را بزرگ داشت و اگر نافرمانى يا كوتاهىاى را به ياد آورد ، از خداوند ( عزّ و جل ) بر ترك دشمنى با او مغفرت بخواهد و با صلوات بر محمّد و آل طاهرينش و با عرضه كردن ( مجدّد ) بيعت با اميرالمؤمنين صلوات اللَّه عليه بر نفسش و پذيرفتن آن و لعن مجدّد ملامتگران او و دشمنانش و طردكنندگان او از حقوقش ، آن ( نافرمانى و كوتاهى ) را از نفس خويش پاك كند .