تاريخ القرآن ( تاريخ قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٢

ملاحظات

كاظم مدير شانه‌چى ، آيات الاحكام ، ص 219 .

و نيز مقايسه كنيد با : محقق اردبيلى ، زبدة البيان ، ص 633 .

لازم به يادآورى است كه مدرسهء كوفه ، مدرسه‌اى بود كه به فقه و فتوا و احكام شرعى توجه زيادى داشت لذا در قرائتهاى ابن مسعود چنين تلاشهايى فقهى راى مشاهده مىكنيم . اين مدرسه در اين خصوص در مدرسه‌هاى مكّه و بصره نيز تأثير گذاشت .

تفصيل راى ببينيد در : محمد بن عبد اللّه بن على الخضيرى ، تفسير التابعين ، عرض و دراسة مقارنة ، ج 1 ، صص 501 - 502 .

11 - در آيات الاحكام ، در اين آيه از ازدواج به هبه كه مختص پيامبر است ، صحبت شده است . در اين آيه سه قيد ( اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ - اللَّاتِي هاجَرْنَ مَعَكَ - مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ ) آمده است كه بيانگر توضيح و عدم تخصيص هستند . به عبارت ديگر ، در خصوص قيد اللاتى هاجرن معك ، مىگوييم كه اين قيد ، قيدى بيانى در برتر بودن اين دختران است بنابر اين تقييد دختران ياد شده ، بيانگر تخصيص حلال بودن آنها به حضرت رسول ( ص ) نيست .

تفصيل راى ببينيد در : فاضل مقداد ، كنز العرفان ، ج 2 ، صص 242 - 243 .

ابو الفتح حسينى جرجانى ، تفسير شاهى ، ج 2 ، صص 394 - 395 .

فاضل جواد كاظمى ، مسالك الافهام ، ج 3 ، ص 330 .

12 - در اين خصوص بنگريد به : فضل بن الحسن الطبرسى ، مجمع البيان ، ج 3 ، ص 487 .

و نيز : محمد بن حسن الطوسى ، التبيان ، ج 7 ، ص 81 .

13 - فخاف ربّك به معناى فعلم ربّك است . بنگريد به : دو منبع پيشين .

14 - در اين خصوص بنگريد به : الطبرسى ، مجمع البيان ، ج 2 ، ص 162 .

الشيخ الطوسى ، التبيان ، ج 3 ، ص 444 .

و نيز : محمد حسن زمانى ، طهارت و نجاست اهل كتاب و مشركان در فقه اسلامى ، صص 288 - 293 .

15 - گفته شده مشورت پيامبر با صحابه ، در برخى امور دنيوى بوده است و بعضى گفته‌اند كه مشاوره در امور جنگى است با تمام اينها ، مشاوره پيامبر ( ص ) براى بزرگداشت صحابه ، اهميت امر مشورت و نزديكى مردم به يكديگر بوده است .

بنابر اين « شاورهم » امرى مستحبّ است نه وجوبى چه معصوم راى نرسد كه از غير معصوم چاره خواهد حال آن كه قرطبى مىگويد : وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ دال بر اين مهم است كه اجتهاد در امور و اخذ به ظنون با