پنج رساله ( فارسى ) — الصفحة ٤٦

تفسير سورهء توحيد كه مترجم از كلام شيخ رئيس است

وبنا بتفسير ثاني معنى است إضافي . زيرا وجود آن حضرت سيّد « 1 »

است مر تمام مبدعات را ، وسيّد « 2 »

تمام مبدعات بالضرورة نيز واجب الوجود است . ومحتمل است كه معنى سلبى وإضافي هر دو درين آية مراد باشد ، يعنى بايد اللّه چنين باشد كه حاوي مجموع سلب وايجاب باشد .

لم يلد ولم يولد - كه چون مبيّن شد كه تمامى عالم محتاج بديشان است ، ومستند حضرت ايشان ، ومعطى وجود جميع موجودات وفيّاض وجودند « 3 »

بر تمامى ماهيات ، لازم گرديد كه مبرهن آيد كه از چنين وجود بحت يگانه ممتنع است از ايشان بسان ايشان چيزى تولّد آيد . زيرا بدرستى چون بر أوهام سبقت يافت ، در حينى كه هويتشان مقتضى الهيتي است كه ايجاد كل مكوّنات واضافهء تمام موجودات بديشان « 4 »

مقصور است ، كه از وجودشان فيضان وجودي بمشابه ومثال خود پديد آيد ، كه ايشان نسبت بدان وجود پدر گردند ، وهمان وجود ثاني فرزند ، بديهي است اين تصور در نهايت فساد است « 5 »

، وبحصول نمىآيد مگر بتوسط مواد وعلايق . وهر آنچه بدين وسمت متّسم باشد ، ويا أو را علائق وعوائق حاصل آيد ، البتة خودش نيز از غيرى بوجود آمده است . ومكرّر مشروح شد همان هويت ووجود هويّت مطلقه باشد .

( 1 ) در أصل « سند » ودر متن عربى « سيّد » است . جامع البدائع ، ص 21

( 2 ) در أصل « سند » ودر متن عربى « سيّد » است . جامع البدائع ، ص 21

( 3 ) در أصل : جودند . متن عربى : « والفياض للوجود بالجود على كل الماهيات . » جامع البدائع . ص 21

( 4 ) در أصل : ايشان است .

( 5 ) ظاهرا عبارتى از ترجمه افتاده است . متن عربى پس از اين عبارت اين است : « بين سبحانه انه لا يتولد عنه مثله ، فإن كان كل ما يتولد عنه مثله فماهيته مشتركة بينه وبين غيره فلا يتشخص الا بواسطة مادّة وعلاقتها » جامع البدائع ، ص 21