پنج رساله ( فارسى ) — الصفحة ٦٢
تفسير سوره ناس ترجمهء كلام شيخ رئيس است
پس ميفرمايند : مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ . وسواس عبارت از قوائى « 1 »
است كه وسوسه از آنها پديد ميگردد [ و ] آن قوهء متخيّله است بوفق صورتي كه دارد ، كه در نفس حيواني مستعمل است « 2 »
. يعنى عمل مينمايند ، پس حركات قوهء متخيّله ونفس حيواني بمخالفهء يكديگر است .
پس روى نفس حيواني بطرف مبادى ميباشد كه أو از آن جدا گشته ودرين محل رسيده . امّا قوهء متخيّله نيست كه بوسوسه پردازد مگر در سينهء آنها هنگامى [ كه ] بفكر مواداند وبعلايق مىپردازند « 3 »
. پس برين حالشان ميگذرد ، وبر فكرشان مزيد ميكند واوها « 4 »
را بمرتبهء خنس درمىآورد . پس خنس اين قوهء متخيّله بحركت بالعكس است ، بخلاف حركت نفس .
بعد از آن ميفرمايد : يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ . معنى اين كلام [ آنست كه ] خناسى كه عبارت از قوهء متخيّله است ، نيست كه بوسوسه بپردازد « 5 »
مگر در سينه‌هائى كه مطيّهء نفس انسانىاند . زيرا مقرر است [ كه ] متعلّق اوّل جهت نفس انساني قلب است ، وبتوسط ايشان ثبوت قوى
( 1 ) در أصل عربى مفرد است : هذه القوّه التي .
( 2 ) أصل عربى : « بحسب صيرورتها مستعملة للنفس الحيوانيّة » . جامع البدائع ، ص 31
( 3 ) متن عربى : « فالقوة المتخيّله إذا جذبتها إلى الاشتغال بالمادة وعلائقها فتلك القوة تخنس ، اى تتحرك ، بالعكس وتجذب النفس الانسانية إلى العكس » . جامع البدائع ، ص 31 .
( 4 ) در أصل چنين است . شايد : أوهام را .
( 5 ) أصل عربى : « معناه ان الخنّاس هو القوة المتخيلة انما يوسوس في الصدور . . . » جامع البدائع ، ص 31