تاريخ حديث شيعه ( در سده هاى دوازدهم و سيزدهم هجرى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٠

اسماعيل بن محمّد حسين خواجويى ( م 1173 ق )

وى از حكيمان و متكلّمان بزرگ شيعه است كه در فقه و حديث و تفسير نيز تبحّر بسيار داشت . او در درايه و رجال نزد محمّد جعفر بن محمّد طاهر كرمانى اصفهانى درس خواند و سلسلهء اجازه‌اش به فاضل هندى مىرسد . ملّا محمّد مهدى نراقى ( م 1209 ق ) و آقا محمّد بيدآبادى و ابوالقاسم مدرّس اصفهانى و ملّا محراب ، عارف مشهور ، از شاگردان او هستند . وى نزد پادشاهان ، محترم و نسبت به اهل بيت عليهم السلام ، ولايى خالص بود . خواجويى در شعبان سال 1173 ، درگذشت و در تخت فولاد اصفهان ، دفن گرديد .

سيّد محسن امين ، دربارهء او مىگويد : « حدود يكصد و پنجاه تأليف در علوم مختلف دارد كه بيشتر آنها از نسخهء اصل ، فراتر نمىرود ، بجز شرح الأربعين او كه گفته‌اند همه‌اش متقن و متين است » .

امين همچنين مىافزايد : « وى ، سند خود به روايات را ، چنان كه روش معمول مؤلّفان شرح اربعين است ، در ابتداى شرح اربعين خود ذكر نكرده است و به خاطر ترك اسناد خود به معصومان عليهم السلام ، عذر خواسته است ، عذرى نامناسب » . « 1 »

از آثار اوست :

- الأربعون حديثاً

- بشارات الشيعة

- تعليقات على شرح الاربعين حديثاً ( از شيخ بهايى )

- حاشيه بر تهذيب الأحكام

- شرح دعاء الصباح ( شرح حديث « ما من أحد يدخله عمله الجنة . . . » )

- شرح حديث « إنّهم يأنسون بكم فإذا غبتم عنهم استوحشوا »

( 1 ) . أعيان الشيعة ، ج 3 ، ص 402 - 403 .