مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٥٧
تشخيص سرطان
در مورد سرطان ، ابن سينا هم علايم خاص و هم علايم افتراقى با ساير تومورها و ورم‌ها و فلگمون و . . . را ذكر مىكند . نكتهء قابل توجه در بيان شيخ اين است كه مىگويد اكثر اوقات ، تشخيص سرطان در ابتداى بروز ، مشكل است و بعدا علايم آن آشكار مىشود و عبارت كتاب در اين‌باره چنين است :
« فانه اذا ظهر السرطان اشكل امره اول ما يظهر فى اكثر الامر ثم يظهر اعلامه » .
شايد بعضىها تصور كنند كه چون در زمان قديم ، علم طب دوران كودكى خود را مىپيموده و وسايل تشخيص بيمارىها ناقص و محدود بوده است لذا اطباى قديم ايران راهى براى تشخيص اين بيمارى در دورهء ابتدايى مرض نداشتند ولى اين طرز تفكر ناشى از عدم تحقيق است ، زيرا امروزه نيز با وجود هزاران وسيلهء تشخيص و انواع وسائل آزمايشگاهى ، راديولوژيك و كلينيكى ، با اين همه تشخيص سرطان در ابتداى بروز آن اكثر اوقات بسيار مشكل است و اين مسئله از آن جهت اهميت دارد كه سرطان در ابتدا قابل علاج است ولى همين كه مدتى از سير بيمارى گذشت و بيمارى توسعه پيدا كرد ، صعب العلاج يا غير قابل علاج خواهد شد .
براى تأييد اينكه امروزه نيز مثل هزار سال قبل ، تشخيص سرطان در ابتداى امر مشكل است به كتاب سرطان‌شناسى تأليف آقاى دكتر كمال آرمين استاد دانشكدهء پزشكى تهران مراجعه مىكنيم . در جلد اول ، صفحهء 314 چنين مىنويسد :
بهترين راه براى مبارزه با سرطان ، شناختن مراحل نخستين آن مىباشد ولى متأسفانه معلومات امروزى ما در اين زمينه ناقص است و قادر نيستيم چنان‌كه شايد و بايد آن را بررسى كنيم . بنابراين ، هر روشى را كه دريچه‌اى به سوى اين وادى باز كند بايد با آغوشى باز استقبال كرد . اين موضوع مخصوصا دربارهء بيمارىهاى بدخيم رحم كاملا صدق مىكند ، چه به علت روش‌هاى مختلف كه براى معالجهء سرطان رحم ابداع شده است بسيارى از بيماران را شفا بخشيده است ولى نمىتوان منكر شد كه در