مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٣

اوشه ، اشق ، وشا يا گوم آمونياك

آن با ماء الشعير به طريق لعوق اندك‌اندك جهت ربو و عسر النفس و انتصاب آن و تنقيه سينه از رطوبات لزجه مفيد است » .

* در دايرة المعارف طبى مىنويسد : « چون گوم آمونياك ، محلل اورام و ذوب‌كننده است ، به اين جهت آن را از خارج به‌طور ضماد براى معالجه تومورها و اورام صلبه از هر نوع كه باشد و هم‌چنين در سده‌هاى احشاء به‌طور خوراكى تجويز مىكنند » . توضيح اينكه هرگاه احتقان يا التهاب در بافت‌ها و اعضاى بدن ( مخصوصا غدد ) پيدا شود و اين امر به طول انجامد ، كم‌كم عضو مزبور سفت و صلب شده و حجم آن تغيير مىكند و مجارى آن مسدود مىشود و اين را سدّه گويند . اطباى اروپا در قرن هيجدهم ميلادى براى باز كردن سده و از بين بردن ورم عضو چنان‌كه گفتيم گوم آمونياك را به كار مىبردند . شيخ در قانون مىنويسد : « تحليله و تقنتيحه « 1 » قوى » يعنى اورام را تحليل مىبرد و سده‌ها را باز مىكند و اثرش در اين‌باره قوى است و در مخزن الادويه چنين نوشته شده است : « محلل « 2 » قوى و مفتح « 3 » سده جگر و سپرز و افواه عروق « 4 » » .

( 1 ) . [ در متن مقاله ، عين عبارت بالا به كار رفته در حالى كه در تطبيق با دو نسخه از كتاب قانون كه در دسترس گردآورنده بود ، تجفيفه صحيح است . البته با توجه به ادامه بحث در قانون ، مفهوم مورد نظر مرحوم مؤلف ، صحيح به نظر مىرسد ] . ( 2 ) . محلل را به زبان فرانسهرزوليتيو ( Resolutive ) گويند ( دكتر مصطفوى ) ( 3 ) . فتح يعنى بازكننده و به زبان فرانسه ديزابستروان ( Desobstruant ) گويند ( دكتر مصطفوى ) . ( 4 ) . مفتح افواه عروق ، يعنى ، بازكننده منافذ رگ‌ها ، پس اشق مثل يدور دو پتاسيم عروق را متسع مىكند و باعث ترشح مائيت خون به خارج و سيلان اخلاط مىشود و دفع آن‌ها را به خارج آسان مىسازد و از زمان تروسو به بعد يدور دوپتاسيم را به همين منظور تجويز كنند ( دكتر مصطفوى ) .