مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٨

بخش سوم انحراف دانش پزشكى از مسير اصلى خود و ضررهاى آن

يكى از دانشمندان به نام اسوالد « 1 » معتقد است كه تاريخ علوم جز روش تحقيق چيزى نيست . ما تا اين حد موافق نيستيم ولى به‌هرحال ، علم قديم و علم جديد ، پيوسته به يكديگر يارى مىدهند و يكديگر را به جلو مىبرند و از مجهول‌هاى بىشمارى كه ما را احاطه كرده است مىكاهند . آيا اين معنى براى روشن ساختن مفهوم همكارى علمى عمومى كافى نيست ؟ مرگ هم كار مرد عالم را متوقف نمىسازد و نظريه‌هايى كه يك‌بار عرضه شدند زنده ، جاويد و همواره مؤثر خواهند بود .

براى اينكه حق ارزش واقعى تاريخ را ادا كرد ، نبايد فقط به بيان پيشرفت‌هاى فكر بشر اكتفا كرد ، بلكه بايد همه سيرهاى قهقرايى و وقفه‌ها و هرگونه سوءتصادف‌هايى را هم كه مزاحم سير آن بوده‌اند تشريح كرد . مطالعه شرح و چگونگى خبط و خطاها بسيار سودمند است زيرا كه تكامل حقيقت را بهتر مجسم مىسازد و ما را از ارتكاب مجدد همان خبطها بازمىدارد و نيز به سبب آنكه خطاهاى علمى جنبه نسبى دارند ، بسا ممكن است كه آنچه امروز از حقايق مسلّم است ، فردا كلّا يا جزئا مردود شود يا آنچه ديروز باطل شمرده مىشد فردا در رديف حقايق قرار گيرد . از اين‌گونه « اعاده حيثيت » ها هر روز ديده مىشود و نتايج تتبعات تاريخى ما را مجبور مىكند كه به كسانى كه در زمان خود ، مقصودشان مفهوم نشده و فكرشان غلط جلوه كرده بود با نظر تحسين و احترام نگاه كنيم .

بسيار جاى تأسف است كه بسيارى از دانشمندان براى تتبعات تاريخى ، ارزشى قايل نيستند و آن را سرگرمى كم‌اهميتى مىدانند . دليلى كه اقامه مىكنند اين است كه بهترين قسمت‌هاى علوم قديم اقتباس و جزء علوم فعلى شده است . بقيه قابل فراموشى است و بيهوده نبايد حافظه خود را با آن خسته

( 1 ) . Ostwald