أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٨
وقوع ترادف و اشتراك لفظى
- منقول - مرتجل است ) .
4 . و گاهى لفظ ، متعدد است و معنا واحد . اينجا الفاظ را مترادف گويند ( كالانسان و البشر ؛ و كالليث و الاسد و الغضنفر و الضرغام و ابى الحارث ) .
پس در اينجا ، با معناى ترادف ، اشتراك لفظى و اشتراك معنوى آشنا شديم . حال در اين امر سيزدهم ، در چهار مقام بحث مىكنيم :
1 . آيا ترادف و اشتراك لفظى امكان دارد يا استحاله ؟
2 . آيا ترادف و اشتراك لفظى واقع شده يا نه ؟
3 . سرچشمهء ترادف و اشتراك لفظى چيست ؟
4 . آيا استعمال لفظ مشترك در اكثر از معناى واحد جايز است يا خير ؟
امكان ترادف و اشتراك لفظى
امكان ترادف و اشتراك لفظى
1 . جمعى به استحاله قايلاند ؛ به دليل اينكه لفظ ، آيينهء معناست و مندك در اوست و اندكاك الواحد فى الاثنين متناقض . مثلا انسان نمىتواند هم فناء فى اللّه داشته باشد و هم فناء در دنيا و هواى نفس .
2 . اكثر علما قائل به امكان هستند و مىگويند بهترين دليل بر امكان يك شىء ، وقوع آن شىء است و ما وقتى به لغات مراجعه مىكنيم ، ملاحظه مىكنيم كه مشترك لفظى يا مترادفين زياد داريم . به علاوه « لفظ را آيينه معنا دانستن » ، امرى است اعتبارى و انسان مىتواند بارها لفظى را اعتبار كند و هربار ، در مقابل يك معناى جداگانه قرار دهد .
3 . ضرورت اشتراك لفظى كما ذكر فى الكفاية « 1 » ، و دليله عدم تناهى المعانى و تناهى الالفاظ المركبات فلا بد من الاشتراك فيها .
وقوع ترادف و اشتراك لفظى
وقوع ترادف و اشتراك لفظى
1 . جمعى قائل به امكان هستند ، ولى قائل به وقوع نيستند ؛ زيرا مىگويند « هدف از وضع الفاظ ، افاده كردن مقاصد است و اشتراك لفظى ، موجب اجمال كلام مىشود و با
( 1 ) . ج 1 ، ص 53 .