أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٨

5 . آيا اجمال مخصص در عام سرايت مىكند

پس عام در باقىمانده حجيت نخواهد داشت .

پس قائلين به حقيقت راحت‌اند ولى قائلين به مجاز ، مبتلا به مشكل هستند و دو دسته شده‌اند . در خاتمه ، بعضىها خيال كرده‌اند كه هركس در آنجا قائل به مجازيت باشد ، در اينجا قائل به عدم حجيت است .

جناب مصنف مىفرمايد : اين توهم باطل است . قائلين به مجاز در آن مسئله ، خودشان در اين مسئله دو دسته شده‌اند .

5 . آيا اجمال مخصص در عام سرايت مىكند

تاكنون به برخى از تقسيمات مخصص اشاره شد من جمله :

1 . مخصص ، يا متصل است يا منفصل .

2 . مخصص ، يا لفظى است يا لبى .

حال بايد بدانيم كه مخصص ، در تقسيم ديگر ، منقسم مىشود به دو قسم :

1 . مبين ، 2 . مجمل .

مطالبى كه در بحث سوم و چهارم گفتيم ، مربوط به موردى بود كه مخصص كاملا مبين است و هيچ‌گونه اجمال و ابهامى ندارد ، نه در مفهوم و نه در مصداق ؛ و نظر ما اين شد كه استعمال عام در باقىمانده ، بعد از تخصيص ، حقيقت است مطلقا ؛ و ايضا عام در باقىمانده ، حجت است مطلقا .

اينك در اين مبحث پنجم ، بحث در موردى است كه مخصص ، مجمل و مبهم باشد . مىخواهيم ببينيم آيا اجمال دليل خاص ، سرايت به عام مىكند و موجب اجمال عام هم مىشود ، و در نتيجه هركجا شك نموديم ، به عموم عام نمىتوانيم تمسك كنيم ؟ يا اينكه نه ، اجمال خاص ، سرايت به عام نمىكند و لطمه به حجيت عام نمىزند و در نتيجه هركجا شك كرديم ، به عموم عام مىتوانيم تمسك كنيم ؟

مقدمه : اجمال و ابهام دليل خاص ، به يكى از دو صورت است :

1 . گاهى اجمال در مفهوم دليل خاص است كه از اين قسم تعبير مىكنند به « شبههء مفهوميه » و آن عبارت است از اينكه : اصل معنا و مفهوم خاص براى ما مجمل و مردد