أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٠
8 . المرة و التكرار
بر وجوب سبب مىشود مدلول هيئت با مدلول ماده تنافى پيدا كند و به منظور رفع تنافى ، ناچاريم از ظهورش در وجوب رفع يد كنيم .
تبصره
تبصره
تخصيص اقسامى دارد :
1 . اكثر ، 2 . كثير ، 3 . قليل ، 4 . اقل .
تخصيص اكثر ، آن است كه متكلم ، اول عامى را بگويد سپس اكثريت افرادش را از تحت عام اخراج حكمى كند . مثلا : اكرم العلماء إلا علماء الصرف و النحو و الكلام و الاصول و الرجال و . . . كه فقط علماى فقه در تحت آن بماند .
تخصيص كثير ، آن است كه جمع كثيرى را اخراج كند ( مثلا 40 درصد را ) .
تخصيص قليل ، آن است كه جمع قليلى را اخراج كند ( مثلا 10 درصد را ) .
تخصيص اقل ، آن است كه يك يا دو نفر را يا 3 درصد را اخراج كند كه بهترين نوعش همين است .
8 . المرة و التكرار
8 . المرة و التكرار
گاهى صيغهء افعل ، به كمك قرائن خارجى ، دلالت بر مره و دفعتا واحدة مىكند . مانند :
اضرب زيدا مرتا او دفعتا واحدة .
و گاهى صيغهء افعل ، به كمك قرائن خاص ، دلالت بر تكرار و دفعات مىكند . مانند :
اضرب زيدا مكررا و دائما و . . .
و گاهى صيغهء افعل ، مجرد است از هرگونه قرينه‌اى كه دال بر فور يا تراخى باشد .
مثل اينكه فقط گفته : اضرب زيدا .
در قسم اول و دوم كه دليل خاص داريم ، ما تابع دليل هستيم . كلام در قسم سوم است ؛ در اينجا هم در دو مقام بحث مىكنيم :
1 . ظهور وضعى ، 2 . ظهور اطلاقى .
اما ظهور وضعى ، چهار نظريه وجود دارد :
1 . صيغهء افعل وضع شده براى دلالت بر مره ؛ و استعمالش در تكرار ، مجاز است .