أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٣

4 . اطلاق صيغهء امر و عينيت

( فرق اطلاق مقامى با اطلاق لفظى آن است كه در اطلاق لفظى يا لحاظى ، خود همان دليل اول قابل تقييد است به خلاف اطلاق مقامى ) .

4 . اطلاق صيغهء امر و عينيت

آيا صيغهء افعل ، ظهور در واجب عينى دارد يا ظهور در واجب كفائى ؟

به عبارت ديگر آيا از اطلاق صيغهء افعل ، وجوب عينى استفاده مىشود و « كفائى بودن » محتاج به بيان زايد است او بالعكس ؟

مقدمه مىفرمايد : واجب در يك تقسيم دو قسم مىشود :

1 . واجب عينى ، كه عبارت است از عملى كه بر همهء مكلفين واجب مىشود و با انجام بعضى ، از عهدهء بعض ديگر ساقط نمىشود . مثل : صلاة يوميّه و صوم رمضان و . . .

2 . واجب كفائى ، آن است كه بر همگان واجب مىشود ولى با انجام بعضى ، از عهدهء ديگران ساقط مىگردد چون مطلوب در آن اصل فعل است از هركس صادر شود ؛ لذا با صدورش از يك نفر ، از بقيه ساقط مىگردد . مثل : جواب سلام .

حال ، اين دو قسم ، در مبحث تقسيمات واجب ، با تفصيل بيشترى خواهد آمد . اما فعلا آنچه مربوط به بحث ماست ، بيان اين امر است كه صيغهء افعل ، ظهور در كدام يك دارد ؟

مىفرمايد : گاهى به دليل خاص ، بر ما ثابت شده كه اين واجب ، واجب كفائى است ( مثل : دفن ميت و كفن او و غسل او و . . . ) در اينجا ما تابع دليل هستيم .

و گاهى به دليل خاص ، ثابت شده كه واجبى عينيت دارد . باز هم ما تابع دليل هستيم ( مثل نماز يوميّه و . . . ) .

و گاهى دليل خاص ، دلالت بر عينى بودن يا كفائى بودن نكرد . ما هستيم و اطلاق صيغه و نمىدانيم كه آيا اين واجب ، واجب عينى است يا كفائى ؟ بايد ديد از اطلاق صيغه چه استفاده مىشود ؟

مىفرمايد : از اطلاق صيغه ، وجوب عينى مستفاد است و « كفائى بودن » نيازمند دليل خاص و قرينه است و از اطلاق استفاده نمىشود . دليل مطلب آن است كه حاكم به وجوب امتثال در باب اوامر ، عقل است و به عقل كه مراجعه مىكنيم ، مىگويد ما دام