نهج البلاغه ( منظوم بر اساس نسخه فيض الاسلام ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٨٢

خطبهء 228 اين خطبه از اصول و قواعد علم خدا شناسى چيزهائى را گرد آورده كه خطبه‌هاى ديگر آن را گرد نياورده

( انّ اللّه بكلّ شيئى قدير )

( 15 ) او مسلّط بر زمين است و هرآنچه اندر است * روى علم و معرفت بر جمع آنها محور است

بر اساس ارجمندى برتر آمد بر زمين * گر بخواهد جملگى را سست سازد با يمين

هر چه را خواهد همى سازد ضعيف و ناتوان * آنچه سرپيچى نمايد غالب آيد بهر آن

آنچه از اشياء شتابان و سريع و عاجل است * مىنگريزد از او جز اينكه او را قابل « 1 » است

احتياجش نيست بر ذيمال و مالك هيچگاه * تا براى او شود روزى رسان و خير خواه

( 16 ) مجمع هستى برايش خاضع و درمانده‌اند * كون و امكان در يدان او مسخّر مانده‌اند

از كجا دارند امكان فرار از سلطه‌اش * يا كجا خواهند رفتن از فضاى حيطه‌اش

مثل و مانندى براى او تصوّر كى توان * نيست در اين عالم امكان حريفى بهر آن

( چون حريفش جزء ممكن يا كه جزء واجب « 2 » است * گر بود واجب همان تركيب و جزو واجب است )

( هر چه همتا بيش باشد از دو جزء بيرون مباد * ( يك ) جهات امتياز و دو جهات اتّحاد )

( ور بود ممكن همان مستأخر « 3 » است و مستعار * در منافاتند هر دو با مقام كردگار )

( كلا شيئى هالك الّا وجهه )

( 17 ) هالك مجموع هستى او بود بعد از وجود * آنچنانكه هيچ آثارى نماند از وجود

محو و فانى كردن اين دهر بعد از ابتداع « 4 » * نيست دشوار و عجيب از ابتناء « 5 » و اختراع

از كجا دشوارتر باشد كه خلق اين جهان * اى بسا مشكلتر آيد از فنا و محو آن

گر جهانى جمع گردند و گمارند اهتمام * بر وجود آوردن پشّه ندارند اهتمام

در نمىيابند حتّى ابتداء آن كجاست * منشأ پيدايش هر چيز آيا جز خداست ؟


( 1 ) سبققت كننده ( 2 ) آفريننده ( 3 ) از پى آمده ( 4 ) آفريدن ( 5 ) بنا كردن