مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشكى در اسلام و ايران ( فارسى ) — الصفحة ٤٨

الخشم

الحمّى المطبقة الدّمويّة

الحمّى المطبقة الدّمويّة 133 / 2

اگر خلط عفونى خونى باشد آن را تب مطبقهء خونى گويند .

الحمّى المطبقة المحرقة

الحمّى المطبقة المحرقة 132 / 18 « 39 »

اگر خلط عفونى ، صفراوى باشد تب مطبقهء سوزان خوانده مىشود .

حمّى يوم

حمّى يوم 123 / 11 « 40 »

تب روز آن است كه داراى ماده‌اى است كه از آن به‌وجود مىآيد .

الحّى 75 / 7

حى ( زنده ) آن چيزى است كه داراى حس و حركت ارادى است ، و غير حى آن ناميى ( بالنده ، نموكننده ) است كه آن را حس و حركت ارادى نيست .

الخادمة ( القوّة

الخادمة ( القوّة . . . ) 104 / 5 ، 16

قوّتى است كه ياريگر قوّهء مخدومه است ؛ مانند قوّه‌اى كه در خدمت قوّهء غاذيه است - همچون جاذبه كه غذا را جذب مىكند ، و ممسكه كه آن را نگاه مىدارد ، و هاضمه كه آن را ديگرگون مىكند و به اعضا ماننده مىسازد ، و دافعه كه فضول آن را دفع مىكند .

الخاصّة

الخاصّة 75 / 18

خاصه آن لفظى است كه دلالت بر معنى عرض مىكند كه اختصاص به يك نوع دارد و در جميع افراد آن نوع يافت مىشود ؛ مثل نيروى خنديدن در نوع انسان .

الخدر ( خفته شدن اندامها

الخدر ( خفته شدن اندامها ) 123 / 9 « 41 »

بىحس شدن يا كم حس شدن برخى از اعضاست ، به جهت امتلايى كه قوّهء حساسه را از نفوذ در عصب آن مانع مىشود .

الخراز

الخراز 121 / 4 « 42 »

اجسام لطيفى كه در پوست سر پراكنده مىشوند بدون هيچ زخمى ، و در عربى « هبريّة » و « ابريّة » نيز خوانده مىشود .

الخشم

الخشم 125 / 16

نابود شدن حس بويايى را گويند .

( 39 ) . اين تب كو را محرقه خوانند از عفونت خون بود . هدايه ، ص 701 . ( 40 ) . اين تب جز يك روز بقا نبود و آسان‌ترست به علاج . هدايه ، ص 648 . ( 41 ) . معنى خدر خيره‌گشتن اندامها بود . هدايه ، 264 . خدر در عضوى پيدا مىشود كه داراى حس است و خدر حس و حركت را از بين مىبرد . اين عارضه به علت سرما پيدا مىشود و بيشتر در كسانى كه بر روى برف سفر مىكنند ديده مىشود . حاوى ، ج 1 ، ص 51 . ( 42 ) . سبوسهء سر بود . هدايه ، ص 213 . اين را « ابريه » نيز گويند . العمدة ، ج 1 ، ص 158 .