مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشكى در اسلام و ايران ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٢
حسبت پزشكان و جراحان
و اين امر مستند به حديثى است كه از پيغمبر اكرم ( ص ) روايت شده : « من تطبّب و لم يعلم منه بالطب قبل فهو ضامن » « 56 » ، كسى كه پزشكى بورزد درحالىكه دانش آن را پيش از آن نداشته باشد او ضامن است . ابن القيم الجوزيه در تفسير اين حديث گفته است كه طبيب در اين حديث عام است و افراد زير را در بر مىگيرد :
طبايعى ( پزشك عمومى ) كه با دستور شفاهى خود پزشكى مىورزد .
كحال ( چشم‌پزشك ) با مرود ( ميل ) خود
جرايحى ( دستكار ، جراح ) با مبضع ( نيشتر ) خود
خاتن ( ختنه‌گر ) با كارد خود
فاصد ( رگزن ) با نيش پرگونهء خود
حجام ( حجامتگر ) با نيشتر و شيشهء حجامى خود
مجبر ( شكسته‌بند ) با خلع و وصل و رباط خود
كواء ( داغگر ) با داغ كن و آتش خود
حاقن ( حقنه‌گر ) با ظرف داروى خود
و بيمار اعم است از اينكه حيوان باشد يا انسان . « 57 »
در مورد ضمان تشخيص نادرست پزشك و ديهء پزشكان خطاكار ، دانشمندان و فقهاى اسلامى به تفصيل بحث كرده‌اند « 58 » كه ذكر آن موجب تطويل سخن مىشود .
در اينجا ، به اين مقاله كه مشتمل بر آگاهيهاى پراكنده‌اى در مورد جراحى در اسلام بود پايان مىبخشيم و در مقاله‌اى ديگر كه به معرفى كتاب التّصريف لمن عجز عن التأليف ابو القاسم عباس بن خلف زهراوى اختصاص دارد ، مطالب قابل توجه ديگرى دربارهء جراحى در اسلام عنوان خواهيم كرد ، ان شاء اللّه تعالى .
( 56 ) . درباره كلمهء « تطبب » و « فرق ميان طبيب و متطبب » رجوع شود به فيلسوف رى ، محمد بن زكرياى رازى ، مهدى محقق ، ص 364 . ( 57 ) . طب النبى ، ابن القيم الجوزية ، ص 210 . ( 58 ) . از آن جمله است كتاب تحفة الناظر و غنية الذاكر فى حفظ الشعائر و تغيير المناكر ، ابو عبد اللّه محمد بن احمد بن قاسم بن سعيد العقبانى التلمسانى ، ص 87 .