مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشكى در اسلام و ايران ( فارسى ) — الصفحة ١١٧
ترجمه و تلخيص كتاب بستان الاطبّاء
در بر مىگيرد .
42 . من مىگويم كه اين عصب هنگام بيرون آمدن آن از دماغ و پيش از رسيدن آن به جرم چشم ، عصبيت بر آن غلبه دارد ، ولى وقتى به چشم رسيد دماغيت بر آن غلبه پيدا مىكند .
43 . انباذقلس « 15 » گفته است كه ما با خاك ، خاك را و با آب ، آب را و با هوا ، هوا را و با آتش ، آتش را درك مىكنيم .
43 . جالينوس در كتاب العلل و الاعراض گفته است كه حس بينايى لطيف‌ترين حواس است و پس از آن حس شنوايى لطيف‌تر است .
44 . آتش به عقيدهء پلوتارخس « 16 » از سه صفت گرد آمده است : سرخى و نور و لهيب .
44 . رازى در كتاب الباه گفته است كه كسى كه زير شراسيف ( جمع شرسوف ؛ سر استخوان پهلو از سوى شكم ) او طبيعت نفخى باشد جماع نفخ و قراقر شكم او را افزون‌تر مىكند .
44 . من مىگويم كه كسى كه حال او چنين باشد حرارت غريزى او ضعيف است و در هنگام جماع ، حرارت غريزى در آن نواحى از بدن تهييج مىشود و پس از سرد شدن ، بادها و نفخ در آن مواضع چيره مىگردد .
44 . اين‌گونه نيست كه هر بدن كم گوشتى جماع براى آن زيان‌آور باشد ، بلكه بدنهاى كم گوشتى كه رگهاى آن باريك باشد در جماع زيان مىبيند .
45 . بايد تحقيق شود كه چرا جماع با حايض ، يا با كسى كه مدتى دراز با او جماع نشده ، يا با كسى كه بالغ نگرديده نيروى باه را هدر مىسازد و زيان مىرساند .
45 . محمد بن زكرياى رازى در كتاب الابنة « 17 » گفته است كه او خود ديده كه زن كردى را به
( 15 ) . اين كلمه معرب امپدكلس ( EmPedocles ) است . او در سال 493 ق م . به دنيا آمده و در سال 433 ق م از دنيا رفته است . براى شرح احوال و آثار و افكار او رجوع شود به ذيل همين عنوان در ( Xford Classical ) Dictionary . ( 16 ) . پلوترخس يا فلوطرخس ( Plutarch ) فيلسوف و شرح‌حال نويس يونانى كه پس از سال 120 م . از دنيا رفته است . ترجمه‌هاى عربى آثار او مورد استفادهء مسلمانان بوده . از مهم‌ترين آثار او كتاب الآراء الطبيعية اوست كه : وسيلهء قسطابن لوقا بعلبكى به عربى ترجمه شده و تحت عنوان فلوطرخس فى الآراء الطبيعيه الّتى ترضى بها الفلاسفة به وسيلهء عبد الرحمن بدوى ضميمهء كتاب ارسطوطاليس فى النفس در سال 1954 م . در قاهره چاپ شده است . فلوطرخس توجه فراوانى به عنصر آتش داشت و حتى او معتقد بود كه انسان عبارت است از اجزاء آتشى كه در هيكل او سريان دارد ؛ زيرا ، خاصيت آتش اشراق و حركت است ، و خاصيت نفس انسانى نيز ادراك و حركت اختيارى است ، و ادراك از جنس اشراق است و بدين‌وسيله ، ثابت مىگردد كه نفس عبارت از آتش است و قول پزشكان كه گفته‌اند : « حرارت غريزى تدبيرگر بدن است » اين مطلب را تأييد مىكند . الاربعين فى اصول الدين ، فخر الدين رازى ، ص 265 . ( 17 ) . ابو ريحان بيرونى ، در فهرست خود ، نام اين كتاب را ذكر كرده است . رسالة ابى ريحان فى فهرست كتب -