آشنايى با كتب رجالى شيعه ( فارسى ) — الصفحة ١٠٣
آشنايى با تأليف
كتاب الرجال به الفهرست ارجاع مىدهد .
ولى گاه اين ارجاعات صحيح نيست ، براى نمونه حسين بن عبيد اللّه غضائرى را در باب من لم يرو عنهم ( عليه السلام ) از كتاب الرجال نام برده و مىگويد : « و له تصانيف ذكرناها فى الفهرست » ( و لكن در الفهرست نامى از وى وجود ندارد ) . « 1 »
در مورد حسين بن على بن سفيان بزوفرى نيز از كتاب الرجال به الفهرست ارجاع مىدهد « 2 » ولى در الفهرست نام او موجود نيست . چنين مواردى يا ناشى از افتادگى عبارات مورد ارجاع از الفهرست است و يا به سبب غفلت شيخ طوسى از ذكر نام ايشان در الفهرست به دليل همزمانى تأليف كتاب الرجال و الفهرست است .
در مجموع تاريخ تأليف اين دو كتاب معلوم نيست ، اما با توجه به نگارش همزمان اين دو كتاب و قرائن ديگر مىتوان نتيجه گرفت كه اين كتابها در حدود سالهاى 330 تا 340 نوشته شدهاند . « 3 »
4 . خصوصيات ساختارى .
الف ) آمار . در مجموع تعداد 912 عنوان در اين كتاب وجود دارد .
ب ) شيوهء تنظيم اسامى . ترتيب عناوين در الفهرست براساس حروف الفباى ابتداى اسامى است .
و رتّبت هذا الكتاب على حروف المعجم التى أوّلها الهمزة و آخرها الياء ليقرب على الطالب الظفر بما يلتمسه و يسهل على من يريد حفظه أيضا . و لست اقصد ترتيبهم على أزمنتهم و أوقاتهم بل ربّما يتّفق ذكر من تقدّم زمانه بعد ذكر من تأخّر وقته و أوانه لأنّ البغية غير ذلك . « 4 » ( اين كتاب را براساس حروف معجم كه اول آنها همزه و آخر آن ياء است مرتب كردم تا بر خواهنده دستيابى به آنچه مىجويد ممكن باشد و همچنين بر كسى كه مىخواهد ، حفظ آن آسان باشد . و هدف من ترتيب آنها
( 1 ) . البته ابن داود نيز شرححال ابن غضائرى را به الفهرست شيخ طوسى نسبت داده است . ( 2 ) . رجال الطوسى ، ص 423 ، ش 6092 . ( 3 ) . اين مسئله در درس پيشين بررسى شد . ( 4 ) . الفهرست طوسى ، المكتبة المرتضوية ، ص 2 .