التمهيد في علم التجويد ( در آمدى بر علم تجويد ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٥

بخش شناخت ظاء و تشخيص آن از ضاد در كلمات قرآن كريم

( الظلماء ) از كلمهء ( الظلمة ) گرفته شده است كه جمع آن ظلمات است و در 26 جاى قرآن كريم آمده است .

الْعَظْمُ : كه جمع آن عظام است و جمعا ( جمع و مفرد ) در چهارده جاى قرآن آمده است . « 1 »

امّا كلمه « لظى » : در اصل به معناى لزوم و اصرار است ، مىگويند : ألظّ بكذا ؛ يعنى در آن الزام و اصرار كرد ، و اين حديث نيز از مشتقات همين كلمه است : ( ألظوا بياذا الجلال و الاكرام ) ؛ « 2 » خودتان را ملزم كنيد و در كثرت دعا اصرار ورزيد » . به دليل لزوم عذاب ، بعضى از طبقات جهنم اين نام را گرفته است ، خداوند مىفرمايد : وَ ما هُمْ مِنْها بِمُخْرَجِينَ ( حجر ، آيهء 48 ) اين كلمه در دو جاى قرآن آمده است : إِنَّها لَظى ( معارج ، آيهء 15 ) و فَأَنْذَرْتُكُمْ ناراً تَلَظَّى ( ليل ، آيهء 14 ) .

كلمهء « الظهار » در بحث « ظهر و ظهيرها » مىآيد .

( الغلظ ) : در سيزده جاى قرآن كريم آمده است . « 3 »

( الوعظ ) : به معناى ترساندن از عذاب خداوند و ترغيب به اعمالى است كه رهنمون به بهشت است . خليل مىگويد : وعظ ، يعنى تذكر امور خيرى كه قلب را نرم مىكند . « 4 »

جمع « الموعظه » ، « مواعظ » است و جمع « العظة » ، « عظات » است . شبيه آن البته با حرف ضاد در اين آيهء شريفه است : الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ ( حجر ، آيهء 91 ) ؛ يعنى آن را تقسيم كرده و گفته‌اند كه آن سحر ، شعر و پيش گويى و مانند اين‌هاست .

كلمه « الانظار » به معناى به تأخير انداختن است و در 22 جاى قرآن كريم آمده است . « 5 »

( 1 ) در المعجم المفهرس گفته شده كه در پانزده جا آمده است . ( 2 ) حديث در سنن ترمذى ، ج 5 ، ص 201 آمده است . ترمذى مىگويد : حديث عجيبى است . ( جامع الاصول ، ج 4 ، ص 296 و النهاية ، ج 4 ، ص 252 ) . ( 3 ) ر . ك : المعجم المفهرس ، مادهء غلظ . ( 4 ) العين ، ج 2 ، ص 228 . ( 5 ) مولف در بحث كلمه « النظر » گفت كه در 86 جاى قرآن كريم از اين كلمه آمده است ، نيز درباره