التمهيد في علم التجويد ( در آمدى بر علم تجويد ) ( فارسى ) — الصفحة ٢١٠

گفتارى پيرامون « أم » : « 1 »

ابو زيد مىگويد : « أم » زايده است و در « تبصرون » وقف جايز است . همچنين گفته‌اند : « أم » در اين جا ، منقطعه است و در تقدير به معناى « بلكه من » است . به اين جهت « أم » به معناى « بل » بوده و ابتدا از آن جايز است . « 1 »

هروى « 2 » مىگويد : در قول خداوند تَنْزِيلُ الْكِتابِ لا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ . أَمْ يَقُولُونَ [ افْتَراهُ ] ( سجده ، آيه 2 و 3 ) ، « أم » به معناى همزهء استفهام بوده و در تقدير چنين است : آيا مىگويند دروغى است كه خود بافته است ؟ « 3 » بنابراين ، ابتدا از « أم » جايز است .

او همچنين مىگويد : در مواردى كه ذكر خواهد شد ، « أم » در تمام آنها به معنى همزهء استفهام است براى اين كه در آنها جملهء استفهامى بر « أم » پيشى نگرفته است .

[ آن موارد عبارت‌اند از ] :

أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْئَلُوا رَسُولَكُمْ ( بقره ، آيهء 108 ) ؛ أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ ( فرقان ، آيهء 44 ) ؛ أَمْ لَهُ الْبَناتُ ( طور ، آيهء 39 ) ؛ أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ ( نساء ، آيهء 53 ) ؛ أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ « 4 » ( بقره ، آيهء 140 ) ؛ أَمْ يَقُولُونَ شاعِرٌ ( طور ، آيهء 30 ) ؛

( 1 ) ر . ك : الكتاب ، ج 1 ، ص 484 ؛ المقتضب ، ج 3 ، ص 295 و سخاوى ، ص 208 . ( 2 ) او « على بن محمّد » مؤلف كتاب الأزهيه و . . . است . در سال 415 ( ه ق ) وفات يافته است . ( إنباه الرواة ، ج 2 ، ص 311 و مقدمهء الأزهيه ) . مطالبى كه در متن از قول هروى آمده است ، مؤلف آن را از « سخاوى » ، ص 208 نقل كرده است . اين مطالب در الازهيه ، ص 138 - 140 موجود است ، آن جا كه از موضع چهارم از مواضع « أم » كه به معناى الف استفهام است ، سخن مىگويد . ( 3 ) از نسخهء « ط » اين قسمت ساقط شده است ( در تقدير چنين است : آيا مىگويند دروغى است كه خود بافته است ) . ( 4 ) در نسخ اصلى كتاب با ياء مغايب آمده است ، كه قرائت ابو عمرو ، ابن كثير ، نافع و ابو بكر راوى عاصم است . ساير قراء سبعه ابن عامر ، حمزه ، كسائى و حفص ، « أم تقولون » يعنى با تاء مخاطب خوانده‌اند . ( السبعه ص 171 ؛ الكشف ، ج 1 ، ص 140 ؛ النّشر ، ج 2 ، ص 223 ) .