التمهيد في علم التجويد ( در آمدى بر علم تجويد ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٩

گفتارى پيرامون « أم » : « 1 »

الْقَوْلِ « 1 » ( رعد ، آيهء 33 ) ، ابتدا از « أم » اوّل جايز است ، چون أم منقطعه است و وقف بر « سمّوهم » وقف كافى است . برخى گفته‌اند : وقف تام است . وقف بر « الارض » وقف حسن است و ابتدا از ما بعد آن ممنوع است ؛ « 2 » زيرا از نظر لفظ و معنا به ما قبلش وابستگى دارد .

در أَ فَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا ( فرقان ، آيهء 43 ) گفته شده : وقف تام است و « أم » بعد از آن ، منقطعه است و ابتدا از آن جايز است . « 3 »

در آيهء تَجْرِي مِنْ تَحْتِي أَ فَلا تُبْصِرُونَ « 4 » ( زخرف ، آيهء 51 ) . گفته شده معناى آن چنين است : آيا نمىبينيد يا شما بينا هستيد ؛ خليل و سيبويه اين قول را برگزيده‌اند ؛ زيرا در اين آيه از نظر خليل و سيبويه استفهام ، تقريرى است و معناى آن اثبات خبر است . به اين جهت در اين آيهء « ام » را نمىتوان متّصله دانست ؛ زيرا « ام » متّصله به معناى تقرير نيست ، بنابراين ، بر « أم » وقف مىشود و تلاوت از « أنا خير » آغاز مىشود .

( 1 ) براى خدا شريكانى قائل شدند . بگو : آنها را نام ببريد . شايد مىخواهيد او را از چيزى در روى زمين آگاه كنيد كه نمىداند ، يا از سخنى آشكار ، آگاه كنيد ؟ ( 2 ) در نسخه‌هاى « س ، ق و ط » وارد شده است « و ابتدا از ما بعد آن است » كه تحريفى آشكار است سخن درست در نسخهء « د » است و نظر سخاوى هم همان است . نحاس ، ص 412 مىگويد : از نظر احمد بن جعفر سخن در « قل سمّوهم » تمام است ؛ يعنى آنهايى را كه خلق مىكنند يا نفع مىرسانند ، نام ببريد . وقف در « الارض » وقف كافى است ( ر . ك : زكريا و أشمونى ، ص 203 ) . ( 3 ) و بعد از آن آيهء 44 فرقان است : « أم تحسب أنّ أكثرهم يسمعون او يعقلون » . نحاس ، ص 523 : بر « وكيلا » وقف مىشود . زكريا و أشمونى ، ص 274 : بر « وكيلا » وقف نموده‌اند . اشمونى مىگويد : به دليل مستأنفه بودن جملهء ما بعد است ، به اين صورت كه « أم » منقطعه در تقدير ، « بل » و همزه است ، مثل اين كه گفته شود : اتحسب كانّ هذه المذمّه اشدّ من التّى تقدمتها حتى خفّت بالاضراب عنها اليها و هو كونهم مسلوب عن أسماع . آيات 43 و 44 : أَ رَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ أَ فَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا . أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ ؛ آيا آن كس كه هواى [ نفس ] خود را معبود خويش گرفته است ديدى ؟ آيا [ مىتوانى ] ضامن او باشى . يا گمان دارى كه بيشترشان مىشنوند يا مىانديشند ؟ . م ( 4 ) آيات 51 و 52 سورهء زخرف : وَ نادى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قالَ يا قَوْمِ أَ لَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَ هذِهِ الْأَنْهارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي أَ فَلا تُبْصِرُونَ . أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَ لا يَكادُ يُبِينُ .