التمهيد في علم التجويد ( در آمدى بر علم تجويد ) ( فارسى ) — الصفحة ١٩٩

فصل - تفاوت بلى و نعم

و مكّى وقف حسن است . « 1 » گفته شده : وقف بر « بلى » وقف تام است ؛ زيرا ردّ كلام منفى گذشته است . برخى گفته‌اند : وقف بر « كافرين » تامّ است ، چون كه « بلى » و جملهء پس از آن گفتار كافران است و سزاوار نيست بين « بلى » و جمله بعد جدايى بيفتد . امّا اگر وَ لكِنْ حَقَّتْ گفتار فرشتگان فرض شود ، وقف بر « بلى » جايز است . « 2 »

9 . سورهء « مؤمن » « 3 » : بِالْبَيِّناتِ قالُوا بَلى ( آيهء 50 ) است . گفته شده : وقف بر آن ، وقف تام است . مكّى آن را وقف حسن قرار داده است ، ولى دانى مىگويد : وقف كافى است ؛ زيرا « بلى » جواب جملهء انكارى ما قبلش مىباشد . « 4 »

10 - سورهء « زخرف » : وَ نَجْواهُمْ بَلى ( آيهء 80 ) ، وقف در « بلى » كافى است ، چون مانند ساير موارد ، ردّ و جواب جملهء قبلى است و معناى « بلى » اين است : آرى ما آنها را مىشنويم . « 5 »

11 . سورهء « احقاف » دو موضع : الف - أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتى بَلى « 6 » ( آيهء 33 ) . وقف بر

( 1 ) در نسخهء « ط » نوشته شده : از نظر دانى وقف كافى است . ( 2 ) آيهء چنين است : . . . أَ لَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ آياتِ رَبِّكُمْ وَ يُنْذِرُونَكُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا قالُوا بَلى وَ لكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذابِ عَلَى الْكافِرِينَ ( نحاس ، ص 623 ؛ مكّى ، ص 96 و زكريا و أشمونى ، ص 336 ) . ( 3 ) نام ديگر آن سورهء ، « غافر » است . ( 4 ) قالُوا أَ وَ لَمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُمْ بِالْبَيِّناتِ قالُوا بَلى . . . ؛ مىگويند : مگر پيامبرانتان دلايل روشن به سوى شما نياوردند ؟ مىگويند : چرا » ( نحاس ، ص 628 ؛ مكّى ، ص 97 و زكريا و أشمونى ، ص 339 ) . ( 5 ) زخرف ، آيهء 80 : أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ نَجْواهُمْ بَلى وَ رُسُلُنا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ ؛ آيا مىپندارند كه ما راز آنها و نجوايشان را نمىشنويم ؟ چرا ( آرى ) ، و فرشتگان ما پيش آنان [ حاضرند و ] ثبت مىكنند » . مكّى در ص 98 آورده است : وقف بر ( بلى ) « حسن » و نيكو است ، چون جواب : لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ نَجْواهُمْ است . پس معناى « بلى » اين است : آرى آنها را مىشنويم . دليل حسن بودن وقف بر « بلى » آن است كه ما بعد آن مبتداست ؛ يعنى « و رسلنا لديهم » . بنابراين ، « رسلنا » مبتدا و « لديهم يكتبون » خبر است . وقف بر « يكتبون » اختيار مىشود ، چون « و رسلنا لديهم » جملهء معطوفى است كه بر جملهء ديگرى عطف شده است ( نحاس ، ص 651 و زكريا و أشمونى ، ص 360 ) . ( 6 ) أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ لَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتى بَلى إِنَّهُ عَلى كُلِّ