التمهيد في علم التجويد ( در آمدى بر علم تجويد ) ( فارسى ) — الصفحة ١٩٥

فصل - تفاوت بلى و نعم

گمان آنها صحيح نيست و من وقف بر « قلبى » را اختيار كرده‌ام . « 1 »

2 . سورهء « آل عمران » دو موضع : وَ هُمْ يَعْلَمُونَ . بَلى ( آيهء 75 و 76 ) ، ابراهيم بن سرى « 2 » وقف بر « بلى » را تام مىداند ؛ زيرا ردّ گفتار يهوديان است كه پيش‌تر آمده است .

عبارت بعدى نيز جملهء جديد و مستأنفه است . مكّى و دانى هم وقف بر آن را اجازه داده‌اند . « 3 »

موضع دوم : مُنْزَلِينَ . بَلى ( آيهء 124 و 125 ) ، « 4 » از نظر نافع ، وقف تام است . همچنين دانى مىگويد : بايد وقف كرد ؛ زيرا جواب جملهء انكارى ما قبل است . از نظر دانى و مكّى وقف حسن است . « 5 »

3 . سورهء « انعام » : قالُوا بَلى وَ رَبِّنا ( آيهء 30 ) اين جا وقف بر ( و ربّنا ) شده است . بر « بلى » وقف نشده و ابتدا از آن نيز صحيح نيست ، زيرا قسم بعد از آن ، بخشى از جوابى است كه در مورد كلام استفهامى أَ لَيْسَ هذا بِالْحَقِّ « 6 » ( آيهء 30 ) آمده است .

4 . سورهء « اعراف » : أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى ( آيهء 172 ) ، وقف تام يا كافى است ، زيرا

( 1 ) آيهء 260 بقره : قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلى وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي ؛ خداوند فرمود : مگر ايمان نياورده‌اى ؟ گفت : چرا ، ولى تا دلم آرامش يابد » . مكّى ، ص 82 آراى مختلف را در مورد آيه آورده و گفته است : بهتر است جمله وصل شود و بر « قلبى » وقف گردد . ( نحاس ، ص 193 ؛ سخاوى ، ص 206 و أشمونى ، ص 64 ) . ( 2 ) ابو اسحق الزّجاج يكى از نحويان بزرگ كه در سال 316 ( ه ق ) وفات يافته است ( انباه الرواة ، ج 1 ، ص 159 ؛ تاريخ العلماء النحويين ، ص 38 ) . ابو عمرو دانى ، ص 33 رأيش را دربارهء اين آيه بيان كرده است . ( 3 ) مكّى در ص 83 مىگويد : وقف بر « بلى » پسنديده و خوب است ، چون جواب گفتار يهوديان : « ليس علينا في الأمّيّين سبيل » ( آيهء 75 ) است . پس معناى « بلى » چنين است : « شما در برابر غير يهود مسؤوليت داريد » . نشان نيكو بودن وقف بر « بلى » ، ما بعد آن است كه مبتدا و خبر است . ( نحاس ، ص 228 ؛ دانى ، ص 33 و زكريا و أشمونى ، ص 82 ) . ( 4 ) إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلِينَ . بَلى إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا . . . . ( 5 ) ر . ك : مكى ، ص 85 ؛ زكريا و أشمونى ، ص 87 . ( 6 ) ر . ك : نحاس ، ص 304 ؛ مكّى ، ص 86 و زكريا و أشمونى ، ص 129 .