التمهيد في علم التجويد ( در آمدى بر علم تجويد ) ( فارسى ) — الصفحة ١٧٠

فصل اوّل - وقف « تام »

گاهى نيز وقف تام قبل از اتمام آيه قرار دارد ؛ مانند قول پروردگار : لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِي . اين گفتار ظالم است و آيه با اين كلام پروردگار پايان مىپذيرد :

وَ كانَ الشَّيْطانُ لِلْإِنْسانِ خَذُولًا « 1 » ( فرقان ، آيهء 29 ) .

وقف تام گاهى به فاصلهء يك كلمه بعد از اتمام آيه قرار دارد ؛ مانند گفتار خداوند : لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِها سِتْراً . كَذلِكَ ( كهف ، آيهء 90 و 91 ) . آخر آيه « سترا » است ، ولى وقف تام در « كذلك » « 2 » است . يا مانند كلام خداوند در وَ إِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِمْ مُصْبِحِينَ وَ بِاللَّيْلِ ( صافات ، آيهء 137 و 138 ) ، آخر اين آيه « مصبحين » است ، ولى محل وقف تام « و باللّيل » است ، براى اين كه عطف بر معناست و در تقدير : مصبحين و مليّلين « 3 » بوده است . مثل موارد بالاست قول خداوند : وَ سُرُراً عَلَيْها يَتَّكِؤُنَ . وَ زُخْرُفاً « 4 » ( زخرف ، آيهء 34 و 35 ) .

همچنين گاهى وقف تام از نظر معنا - نه از جهت لفظى - در درجهء وقف كافى قرار مىگيرد ، مانند وقف بر لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُعَزِّرُوهُ [ و يرقّروه ] و ابتدا از :

تُسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا « 5 » ( فتح ، آيهء 9 ) ؛ زيرا ضمير در تُوَقِّرُوهُ به رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و در تُسَبِّحُوهُ به خداوند بر مىگردد . بنابر اين ، تفاوت در چگونگى وقف است .

همچنين در وَ يُنْذِرَ الَّذِينَ قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً وقف تام است و از ما لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ . . . »

( 1 ) ابن انبارى ، ص 804 ، نحاس ، ص 520 ؛ دانى ، ص 5 و زكريا و أشمونى ، ص 274 . ( 2 ) ابن انبارى ، ص 760 ؛ نحاس ، ص 449 ؛ دانى ، ص 6 و زكريا و أشمونى ، ص 234 . ( 3 ) ابن انبارى ، ص 859 ؛ نحاس ، ص 607 ؛ دانى ، ص 6 و زكريا و أشمونى ، ص 326 . ( 4 ) انتهاى آيه « يتكئون » و محل وقف تام « و زخرفا » است . ابن انبارى ، ص 883 ؛ نحاس ، ص 648 ؛ دانى ، ص 6 و زكريا و أشمونى ، ص 350 . ( 5 ) در نسخه‌هاى اصلى ، آيه با ضمير غايب نوشته شده است كه قرائت ابو عمرو و ابن كثير است و قرائت سايرين « لتؤمنوا . . . » با ضمير مخاطب است . ( السبعه ، ص 603 ؛ الكشف ، ج 2 ، ص 280 ؛ النشر ، ج 2 ، ص 375 ؛ ابن انبارى ، ص 900 ، نحاس ، ص 670 ، زكريا و أشمونى ، ص 364 ؛ تفسير قرطبى ، ج 16 ، ص 267 ؛ البحر المحيط ، ج 8 ، ص 91 و فتح القديرى ، ج 5 ، ص 47 ) .