التمهيد في علم التجويد ( در آمدى بر علم تجويد ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٦
واو
آشكار كرد ؛ مانند يَسْتَهْزِئُ ( بقره ، آيهء 15 ) ؛ عَهْداً ( بقره ، آيهء 80 ) ؛ اهْتَدى ( يونس ، آيهء 108 ) و كَالْعِهْنِ ( معارج ، آيهء 9 ) و مانند آن .
اگر هاء ، بين دو الف واقع شود ، بايد آشكار شود ؛ زيرا سه حرف داراى خفا پشت سر هم آمده‌اند ، مانند بَناها ( نازعات ، آيهء 27 ) و طَحاها ( شمس ، آيهء 6 ) و مانند آن .
واو
واو
« 1 » گفتيم كه واو از مخرج باء و ميم كه دوازدهمين مخرج است ( بين لب‌ها ) خارج مىشود و آن حرفى مجهور ، داراى رخوت ، انفتاح و استفال است و بنابر قولى بين شدت و رخوت قرار دارد « 2 » . دربارهء مد و لين اين حرف ، ياء و الف بخش جداگانه‌اى اختصاص خواهم داد « 3 » .
اگر واو ، مضموم يا مكسور شود ، بيان واو و حركت آن لازم است تا با لفظ ديگرى در نياميزد يا در اعطاى حق آن كوتاهى نشود ، مانند وُجُوهٌ ( آل عمران ، آيهء 106 ) ؛ تَفاوُتٍ ( ملك ، آيهء 3 ) ؛ وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ ( بقره ، آيهء 237 ) و وَ لِكُلٍّ وِجْهَةٌ ( بقره ، آيهء 148 ) .
( 1 ) . الرعاية ، ص 209 ؛ التحديد ، ص 110 و اللطائف ، ص 245 . ( 2 ) . سيبويه « واو » را نه با حروف شدت آورده و نه با حروف داراى رخوت . علماى زبان عربى آن را در حروف متوسط ذكر كرده‌اند ( سر الصناعة ، ص 69 و المفصل ، ج 10 ، ص 124 ) . در آواشناسى جديد بين ضمهء كوتاه يا كشيده ، مانند « يقول ، يعوم » و بين چيزى به نام « واو » كه از ساكن‌ها به شمار مىرود ؛ مانند « صوم ، ذوق » فرق مىگذارند و همين طور دربارهء ياء . نزد صرفىها اوّلى حرف مد است و آن قبل از حرف علّه و داراى حركت مجانس با خود است و دوّمى حرف لين ناميده مىشود ، مثل واو و ياء در « صوم ، بيت » . واوى كه حرف لين نام گرفته است همان است كه دانشمندان زبان عربى مخرج آن را بين لب‌ها مىدانند ، گرچه حرف لين ، حرفى هوايى است . آواشناسان معتقدند كه واو ما قبل مفتوح يا واوى كه در مانند « ولد » است ، نصف حركت است و مخرج آن بين دورترين نقطهء زبان و پس كام است و مىتوان آن را لبى ناميد ؛ زيرا در تلفظ آن لب‌ها جمع مىشوند ( د . انيس ، ص 43 ، 44 ؛ د . بشر ، ص 133 ؛ د . احمد مختار ، ص 272 ) . ( 3 ) . بخش مد و قصر .