التمهيد في علم التجويد ( در آمدى بر علم تجويد ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣١

طاء

( بقره ، آيهء 198 ) ؛ خُضْتُمْ ( توبه ، آيهء 69 ) ، وَ اخْفِضْ جَناحَكَ ( حجر ، آيهء 88 ) ؛ وَ قَيَّضْنا ( فصّلت ، آيهء 25 ) ؛ فَرَضْنا ( احزاب ، آيهء 50 ) ؛ خُضْرٍ ( يوسف ، آيهء 43 ) ، نَضْرَةً ( انسان ، آيهء 11 ) و فِي تَضْلِيلٍ ( فيل ، آيهء 2 ) و . . . .

اگر ضاد تكرار شود و يا بعد از آن ظاء بيايد ، بيان و تلفظ هر كدام از آنها از مخرج خود لازم است ؛ مانند يَغْضُضْنَ ( نور ، آيهء 31 ) ؛ أَنْقَضَ ظَهْرَكَ ( انشراح ، آيهء 3 ) و يَعَضُّ الظَّالِمُ ( فرقان ، آيهء 27 ) « 1 » . . .

وقتى كه بعد از ضاد حرفى ( مفخم ، يا غير مفخم ) بيايد ، آشكار كردن ضاد لازم است ، تا زبان در تلفظ ضاد به حرفى از جنس حرف بعد از ضاد ميل پيدا نكند ، كه اين مطلب قبلا نيز گفته شد ؛ مانند : أَرْضُ اللَّهِ ( نساء ، آيهء 97 ) ، الْأَرْضِ ذَهَباً ( آل عمران ، آيهء 91 ) و غير اينها .

طاء

طاء

« 2 » گفتيم كه طاء از مخرج تاء و دال كه هشتمين مخرج از مخارج دهان است ، خارج مىشود . طاء قوىترين حرف است ؛ زيرا حرفى مجهور ، داراى شدت ، اطباق ، استعلا و در صورت سكون داراى قلقله است « 3 » . دربارهء تفخيم و درشتى آن نيز سخن گفتيم .

اگر طاء تكرار شود ، آشكار كردن آن به دليل قوّتش لازم است ؛ مانند شَطَطاً ( كهف ، آيهء 14 ) .

( 1 ) . در دو آيهء آخر ، چنان چه ضاد با رخوت تلفظ شود ، خوف ادغام آن مىرود . امّا اكنون آن را شديد تلفظ مىكنند و ادغام روى نمىدهد ( التحديد ، ص 109 ؛ الرعاية ، ص 159 ) . ( 2 ) . الرعاية ، ص 172 ؛ التحديد ، ص 103 ب و اللطائف ، ص 230 . ( 3 ) . زبان شناسان جديد با علماى قديم زبان عربى در توصيف طاء اختلاف دارند . اعتقاد كنونى اين است كه طاء هنگام تلفظ مهموس و نظير اطباقى تاء است . توصيف قدما دربارهء طاء با تلفظ ضاد داراى شدت نزد بيش‌تر عرب‌ها ، مطابقت دارد ( دكتر انيس ، ص 51 ؛ د . بشر ، ص 102 ؛ د . احمد مختار ، ص 270 و الوجيز ، ص 186 ) .