التمهيد في علم التجويد ( در آمدى بر علم تجويد ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٥

جيم « 2 »

تبديل نشود ؛ زيرا مخرج اين دو حرف يكى است ، گروهى از مردم آن را غلط تلفظ مىكنند ، بويژه اگر بعد از آن « زاى » يا « سين » باشد ، كه در اين صورت در آن همس و رخوت ايجاد مىكنند و در زاى و سين ادغامش نموده ، لفظ جيم را از بين مىبرند « 1 » ؛ مانند اجْتَمَعُوا ( حج ، آيهء 73 ) ؛ النَّجْدَيْنِ ( بلد ، آيهء 10 ) ؛ اجْتَنِبُوا ( حجرات ، آيهء 12 ) ، خَرَجْتَ ( بقره ، آيهء 149 ) ، وَجْهِكَ ( بقره ، آيهء 144 ) ، تُجْزى ( غافر ، آيهء 17 ) ، تُجْزَوْنَ ( انعام ، آيهء 93 ) ، رِجْزاً ( بقره ، آيهء 59 ) و رِجْساً ( توبه ، آيهء 125 ) « 2 » . در اين صورت جيم بايد با صفت جهر ، شدت و قلقله تلفظ شود ، و اگر سكون آن عارضى باشد بايد جهر ، شدت و قلقلهء آن اظهار شود و الّا جيم ضعيف شده و در شين ممزوج مىشود ، مانند أُجاجٌ ( فرقان ، آيهء 53 ) ؛ فَخَراجُ ( مؤمنون ، آيهء 72 ) و مانند اينها هنگام وقف .

هر گاه جيم مشدّد باشد يا تكرار شود بر قارى واجب است به خاطر قوت تلفظش ، آن را بيان كند و جهر و شدت را در آن تكرار نمايد ؛ مانند حاجَجْتُمْ ( آل عمران ، آيهء 66 ) و حاجَّهُ ( انعام ، آيهء 80 ) .

هر گاه بعد از جيم مشدّد ، حرف مشدّد خفى در آيد ، بر آشكار كردن همهء آنها تأكيد شده تا حرف بعد از جيم مخفى نشود و جيم نيز ظاهر شود ؛ مانند يُوَجِّهْهُ ( نحل ، آيهء 76 ) ، آشكار كردن آن دو به دليل مشكل بودن تلفظ « هاى » مشدّد [ بعد از جيم مشدد ] و به خاطر صفت خفاى « ها » لازم است . « 3 »

( 1 ) . اگر جيم صفت « شدت » را به تمامى از دست بدهد ، بين آن و شين تفاوتى باقى نمىماند مگر جهر و همس ، به همين دليل علما تاكيد كرده‌اند كه قلقله در جيم رعايت شود كه صفت شدت و جهر حفظ شود تا با شين كه حرف مهموس و داراى رخوت است ، اشتباه نشود . ( 2 ) . در نسخهء « ط » اين آيات آمده است : « اجتمعت » ، « اجتنبوا » ، « النجدين » ، « اجتثّت » ، « خرجت » ، « وجهك » ، « نجزى » ، « تجزون » ، « رجزا » و « رجسا » و در نسخهء « د » آمده است : « اجتمعوا » ، « النجدين » ، « تجرى » و « رجسا » . ( 3 ) . مطلب داخل قلاب از نسخهء « س » حذف شده ، ولى در « ط و ق » آمده است . اما در نسخهء « د » كلمهء « مشدّد » نيامده است .