آسيب شناسى و روش شناسى تفسير معصومان ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٨٣
3 - 3 - جريان‌شناسى غلوّ و شناسايى روايات غلوّآميز
نيز ، هرازگاهى ، انديشهء جهان تشيّع را به خود معطوف مىساخت .
عالم فرزانه و نامى ، شيخ مفيد رحمه اللّه در تعريف « غلوّ » مىنويسد :
« غلوّ در لغت ، گذشتن از حدّ و خارج شدن از اعتدال است ، خداوند متعال ، نصارى را از غلوّ دربارهء حضرت مسيح نهى كرده و مىفرمايد : يا أَهْلَ الْكِتابِ لا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَ لا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ « 1 » « 2 »
سپس دربارهء انديشهء غلات و مفوّضه ، كه آنان را نيز شاخه‌اى از غلات مىداند مىنويسد :
« غلات ، گروهى از اسلام نماها هستند كه امير مؤمنان على عليه السّلام و امامان و فرزندان وى را به الوهيّت و نبوّت توصيف كردند و در حقّ آنها از حدّ اعتدال گذشتند . و مفوّضه ، عدّه‌اى از غلات هستند كه به رغم باورمندى به مخلوق بودن و حادث بودن امامان عليهم السّلام چنين مىانديشيدند كه خداوند پس از آفرينش آنها ، امر خلق را به ايشان تفويض كرده است » « 3 »
دراين‌باره ، ظهور و پيدايش اين پديدهء نامبارك ، توسّط پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم پيشىبينى شده بود و آن حضرت مانند ساير خبرهاى دقيقش ، خبر از وقوع اين ماجراى أسف‌انگيز داده بود ، چه اين‌كه در يكى از سخنان گهربارش ، خطاب به على عليه السّلام فرمود :
« يا على . . . . و انّ امّتى ستفترق فيك ثلاث ، ففرقة شيعتك و هم المؤمنون و فرقة عدّوك و هم الشاكّون و فرقة تغلو فيك و هم الجاحدون . . . » « 4 »
« اى على ! پس از من امّتم از جهت نوع نگرششان دربارهء شخصيّت تو ، به سه گروه خواهند شد ، جمعى شيعيان تو هستند و آنان مؤمناند ، گروهى دشمنان تو خواهند بود و آنان پيروان شكّ و ترديد هستند . و دسته‌اى از آنان دربارهء تو غلوّ و افراط خواهند كرد و آنان منكران خدايند » .
( 1 ) . نساء ، 4 / 171 . ( 2 ) . ابو جعفر محمّد بن بابويه قمى ( شيخ صدوق ) ، تصحيح اعتقادات ، ترجمهء سيّد محمّد على قلعه كهنو ، ص 118 . ( 3 ) . همان . ( 4 ) . محمّد باقر مجلسى ، بحار الأنوار ، ج 25 ، چاپ سوّم ، بيروت ، داراحياء التّراث العربى ، 1403 ق - ص 265 .