آسيب شناسى و روش شناسى تفسير معصومان ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٥

4 - 3 - 4 - تفسير قرآن به قرآن نزد صحابه و تابعان :

2 - حسن بصرى « 1 » از ديگر تابعان نامورى است كه از او در تفاسير روايى ، نسبتا فراوان ياد مىشود ، دربارهء او انتقادها و اتّهام‌هايى وجود دارد ، ولى گفته مىشود كه پس از دورانى انحراف به اصلاح رو آورده و از كردارهاى گذشتهء خود پشيمان شده است . برخى از محقّقان اتّهام‌هاى مطرح شده عليه وى را ساختگى دانسته و از آن پاسخ داده‌اند . « 2 »

به نمونه‌اى از تفسير قرآن به قرآن وى بنگريد :

از وى نقل شده است كه در تفسير جملهء مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ « 3 » گفته است :

« مجازات شونده ، كافران هستند » . سپس براى تأييد گفتار خود ، اين آيه از قرآن را يادآورى كرده است : وَ هَلْ نُجازِي إِلَّا الْكَفُورَ « 4 » و گفته است كه « كفور » كه همان ناسپاسانند ، از كفّار مىباشند . « 5 » و نتيجه گرفته است كه چون در آيهء دوّم ، مجازات منحصر به كفّار شده است ، پس مراد از مجازات‌شوندگان در آيهء نخست نيز آنان هستند .

نكتهء قابل توجه آن كه ديديم ، حسن بصرى مراد از « كفور » در آيه را همان كفّار دانست ، شايد اين امر ناشى از آن باشد كه اساسا آيات قبل و پس از اين جمله ، دربارهء ماجراى منكران قوم « سبأ » مىباشد . در هر حال ، تفسير قرآن به قرآن در مثال فوق ، امرى آشكار است .

( 1 ) . در سال 212 ه ق ، در مدينه به دنيا آمد و به سال 110 ه در گذشته است . ( 2 ) . براى اطّلاع بيشتر ، رجوع كنيد به التفسير و المفسّرون محمّد هادى معرفت ، پيشين ، ج 1 ، از ص 371 تا ص 385 . ( 3 ) . نساء : 4 / 123 ، « هر كس بدى كند در برابر آن كيفر مىبيند » . ( 4 ) . سبأ : 34 / 17 ، « و آيا جز ناسپاس را به مجازات مىرسانيم » . ( 5 ) . ابن جرير طبرى ، جامع البيان ، فى تفسير القرآن ، پيشين ، ج 5 ، ص 187 .