آسيب شناسى و روش شناسى تفسير معصومان ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٣
4 - 3 - 4 - تفسير قرآن به قرآن نزد صحابه و تابعان :
مَرْيَمَ وَ أَخَذْنا مِنْهُمْ مِيثاقاً غَلِيظاً « 1 » و آنگاه در توضيح مِيثاقاً غَلِيظاً مىافزايد :
« اين ميثاق ، همان است كه خداوند مىفرمايد : ، فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ « 2 »
و از همين باب است ، اين سخن خداوند كه : هذا نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولى « 3 » چه اينكه مىگويد : « پيمان اين بيم دهنده را به همراه بيم دهندگان پيش از او ، گرفتيم »
و از اين قبيل است ، آيهء : وَ ما وَجَدْنا لِأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَكْثَرَهُمْ لَفاسِقِينَ « 4 » كه نشانگر آن است كه بسيارى از آنان كه با خداى خود پيمان بستند ، بدان پايبند نمىباشند ، و با ارتكاب فسق ، آن را ناديده مىگيرند .
ملاحظه مىكنيد كه اين صحابى گرانمايه ، چگونه آياتى را كه به گونه‌اى با يك موضوع در ارتباط است گردآورده و به تفسير و توضيح آن موضوع پرداخته است .
در گفتارهاى تفسيرى برخى از تابعان نيز ، نمونه‌هايى از تفسير قرآن به قرآن ديده مىشود و اين امر در تفسير عدّه‌اى از آنان آشكارتر است ، دو مورد از آن را در ادامه ياد مىكنيم .
1 - مجاهد بن جبر مكّى « 5 » يكى از مطمئن‌ترين شاگردان و همراهان هميشگى ابن عبّاس بوده و مورد اعتماد حديث پژوهان و مفسّران قرار گرفته است ، « 6 » گرچه ، نقدها و خرده‌هايى
( 1 ) . اعراف : 7 / 172 ، « و [ ياد كن ] هنگامى را كه از پيامبران پيمان گرفتيم ، و از تو و از نوح و ابراهيم و موسى و عيسى پسر مريم ، و از [ همهء ] آنان پيمانى استوار گرفتيم » . ( 2 ) . روم : 30 / 30 ، « پس روى خود را با گرايش تمام به حق ، به سوى اين دين كن ، با همان سرشتى كه خدا مردم را بر آن داشت ، آفرينش خداى تغيير ناپذير است . اين است همان دين پايدار ، ولى بيشتر مردم نمىدانند » . ( 3 ) . نجم : 53 / 56 . ( 4 ) . اعراف : 7 / 102 « و در بيشتر آنان ، عهدى [ استوار ] نيافتيم و بيشتر آنان را جدّا نافرمان يافتيم » . ( 5 ) . در سال 21 ه ق ، به دنيا آمده و به سال 104 درگذشته . ( 6 ) . در تفاسيرى مانند تفسير طبرى ، شيخ طوسى رحمه اللّه و ديگر تفاسيرى كه به نقل روايات تفسيرى پرداخته‌اند ، نقل‌هاى تفسيرى فراوانى از او ديده مىشود كه برخى را از صحابه نقل مىكند و برخى