آسيب شناسى و روش شناسى تفسير معصومان ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤١

4 - 3 - 4 - تفسير قرآن به قرآن نزد صحابه و تابعان :

پروردگار بهره‌مند است .

اكنون ، در ميان گفته‌هاى تفسيرى اين صحابى جليل القدر ، كه بارها مورد تكريم پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم نيز قرار گرفته است ، « 1 » گاه با مواردى از تفسير قرآن به قرآن روبرو مىشويم ، به نمونه‌اى از آن بنگريد :

از ابن عباس روايت شده كه دربارهء آيهء شريفهء : أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ . . . « 2 » و در توضيح چگونگى تحقّق اين مفهوم كه « خداوند دو بار مىميراند و دو مرتبه زنده مىكند » گفته است :

« پيش از آن كه شما را بيافريند ، خاك بوديد و از مردگان به شمار مىآمديد ، و سپس شما را آفريد و زنده نمود و با آن يك بار احياء صورت گرفت ، پس از آن كه شما را آفريد ، آنگاه دوباره شما را مىميراند و به قبرها باز مىگرديد و به خاك تبديل مىشويد ، به اين شكل دوباره جزء مردگان قرار مىگيريد و دو « اماته » صورت گرفته است و پس از آن كه شما را مىميراند ، براى دوّمين بار شما را در قيامت زنده مىكند و با آن دو « إحياء » صورت خواهد گرفت » . « 3 »

سپس در تأييد تفسير خود به آيه‌اى ديگر اشاره نمود و مفاد آن آيه را تفسير آيهء نخست دانست ، آن آيه چنين است :

كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَ كُنْتُمْ أَمْواتاً فَأَحْياكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ « 4 »

چنان كه ملاحظه مىكنيد ، چگونگى دو « إماته » و دو « احياء » در اين آيه به خوبى نمايان است .

ب : أبىّ بن كعب انصارى ، صحابى بزرگوار ديگرى است كه افتخارات عظيمى نصيبش شده ، از جمله اين كه ، نخستين كاتب پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم پس از حضور آن حضرت در

( 1 ) . سخنان پيامبر ( ص ) ، دربارهء ابن عباس ، در منابع پيشين آمده است . ( 2 ) . غافر : 40 / 11 ، « [ گفتند ] پروردگارا ، دو بار ما را به مرگ رسانيدى و دو بار ما را زنده گردانيدى » . ( 3 ) . محمّد بن جرير طبرى ، جامع البيان فى تفسير القرآن ، پيشين ، ج 1 ، ص 145 ، 146 . ( 4 ) . بقره : 2 / 28 ، « چگونه خدا را منكريد ؟ با آنكه مردگانى بوديد و شما را زنده كرد ، باز شما را مىميراند [ و ] باز زنده مىكند ؛ [ و ] آنگاه بسوى او بازگردانده مىشويد » .