آسيب شناسى و روش شناسى تفسير معصومان ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٨

ب - گفتار آية اللّه معرفت - حفظه اللّه - در اقسام تفسير قرآن به قرآن

مباركة » ابهام دارد و معلوم نيست كه چه شبى است ، و در آيهء شريفهء إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ « 1 » تا حدودى مشخص شده است كه ، شب مباركى كه قرآن در آن نازل شده ، شب قدر است ، ولى هنوز روشن نيست كه شب قدر كدام شب است ، در آيه‌اى ديگر : شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ « 2 » ، توضيح داده شده كه شب قدر در ماه مبارك رمضان قرار دارد .

در مثالى ديگر مىبينيم كه ؛ در آيهء شريفهء : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ « 3 » روشن نيست كه چه چيزى و چگونه ميان انسان و قلب او حايل مىشود ، و تنها اين نكته روشن است كه در مقام تهديد آنانى است كه در برابر دين و شريعت سرپيچى مىكنند .

ابهام موجود در اين آيه با مراجعه به آيه‌اى ديگر آشكار مىشود : وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ ، أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ « 4 » چه اين كه با تدبّر در اين آيه روشن مىشود كه خود فراموشى ، همان حجاب حايل بين انسان و دل اوست ، زيرا كسى كه به دين پشت پا مىزند و بدان بىاعتنا مىشود ، در واقع خود را محروم ساخته و بهره و نصيب خويش را فراموش كرده ، به گونه‌اى كه در تاريكىهاى جهل و نادانى ، سرگردان و وامانده است .

در دو مثالى كه گذشت ، در نمونهء اوّل آن ، ميان مفسّر و مفسّر ، پيوند لفظى و معنايى وجود داشت زيرا تعبير « نزول قرآن » در هر سه آيه و واژهء « ليلة » در دو آيه آمده بود . و در نمونهء دوّم آن ، ميان مفسّر و مفسّر تنها پيوند معنايى وجود داشت . زيرا واژگان مشتركى بين آن دو ديده نمىشود . « 5 »

نوع دوّم : آن است كه حسب ظاهر ، بين آيه‌اى كه در آن ابهام وجود دارد و بين آيات

( 1 ) . قدر ، 97 / 1 . ( 2 ) . بقره ، 2 / 158 . ( 3 ) . انفال ، 8 / 24 ، « اى مؤمنان ، به نداى خداوند و پيامبر كه شما را به پيامى حياتبخش مىخوانند ، لبيّك اجابت بگوييد و بدانيد كه خداوند بين انسان و دل او حايل مىگردد . . . » . ( 4 ) . حشر ، 59 / 19 ، « و همانند كسانى كه خداوند را فراموش كردند نباشيد كه خداوند هم آنان را از ياد خودشان ببرد ( و به خود فراموشى گرفتار سازد ) ، و آنان نافرمايانند » . ( 5 ) . براى اين نوع ، مثالهاى ديگرى هم توسّط استاد ارائه شده ، به منبع پيشين از ايشان رجوع كنيد .