آسيب شناسى و روش شناسى تفسير معصومان ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٢

الف - اقسام تفسير قرآن به قرآن از نگاه آية اللّه جوادى آملى - حفظه اللّه

قَوْمِهِ . . . « 1 » چنين استظهار كرد كه فعل محذوف « أرسلنا » است ؛ چنان كه كلمهء « الى » شهادت مىدهد و دربارهء آيهء « و الى عاد أخاهم هودا . . . » « 2 » نيز همين استنباط وجود دارد .

يعنى فعل محذوف « أرسلنا » است . « 3 »

قسم چهارم : گاهى از تصريح به علّت يا معلول و از ذكر علامت يا دليل و از تعرّض لازم ، ملزوم ، ملازم و يا متلازم در آيه‌اى مىتوان فهميد كه آنچه در آيهء ديگر از اين عناوين حذف شده چيست . مانند اين‌كه ، گاهى وصف يا حكم يا حال يا قيدى براى شخص يا گروهى ذكر مىشود و علّت آن يا دليل آن ياد نمىشود . ليكن در آيهء ديگر سبب يا علامت آن ذكر مىشود . مثلا در آيهء وَ تَراهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَ هُمْ لا يُبْصِرُونَ « 4 » حكم به عدم ابصار كافران شد ، ولى علّت عدم رؤيت آنان ياد نشد ؛ چنان‌كه در همين آيه به عدم سماع آنان حكم شد : وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدى لا يَسْمَعُوا « 5 » ليكن سبب عدم سماع آنان ذكر نشد . چنان‌كه در آيات ديگر ، به گمراهى آنها حكم شد ، ولى علت ضلالت آنان بيان نشد : وَ أُولئِكَ هُمُ الضَّالُّونَ « 6 » .

ضلالت كه به معناى گمراهى است ، دليل و نشانهء راهنما دارد كه در آيه به صورت كفر ، بيان شد : إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الضَّالُّونَ « 7 » ، ليكن علّت آن ياد نشد ، چنان‌كه علامت كذب كافران در گزارش از رؤيت ضلالت و سفاهت به پيامبران الهى بيان شد : قالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَراكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ « 8 » ، إِنَّا لَنَراكَ فِي

( 1 ) . اعراف : 7 / 59 . ( 2 ) . اعراف : 7 / 73 . ( 3 ) . در ادامه ، نمونه ديگرى ذكر كرده‌اند . ( 4 ) . اعراف : 7 / 198 . ( 5 ) . همان . ( 6 ) . آل عمران ، 3 / 90 . ( 7 ) . همان ، ترجمه : « آنان كه پس از ايمانشان كفر ورزيدند ، سپس بر كفر خود افزودند هرگز توبه‌شان پذيرفته ، نمىشود ، و اينان گمراهند . ( 8 ) . اعراف : 7 / 60 .