آسيب شناسى و روش شناسى تفسير معصومان ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٨

4 - 3 - 2 - گستره و گونه‌هاى تفسير قرآن به قرآن

نگرفته‌اند ، ولى در مقام عمل و تفسير آيات ، نمونه‌هاى روشنى از اين روش تفسيرى را ارائه داده‌اند ، چنان‌كه شيخ طوسى رحمه اللّه به حسب ظاهر ، نامى از اين روش نبرده است ولى آن را به كار گرفته است . از باب مثال : در تفسير آيهء شريفهء : فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ « 1 » در توضيح جملهء اخير آن « أعدت للكافرين » ، مىنويسد :

« اين نكته كه براساس اين آيه ، جهنّم براى كافران آماده شده است ، منافاتى با آن ندارد كه فاسقان غير كافر نيز گرفتار آن باشند » .

سپس در مدرك اين سخن خود به اين سخن خداوند استناد نموده كه وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ « 2 » كه اين آيه نيز از احاطهء جهنّم به كافران خبر داده ولى مانع از احاطهء آن بر فاسقان ، زانيان و دون صفتان نمىباشد . « 3 »

يا آنكه اطلاق آيهء فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ « 4 » را با آيهء شريفهء يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفاسِقِينَ « 5 » تقييد زده است . « 6 »

ديگر آنكه معناى واژهء « يركمه » در عبارت « فيركمه جميعا » « 7 » را به كمك « يجعله ركاما » « 8 » كه در آيهء ديگرى آمده است ، توضيح مىدهد . « 9 »

چكيدهء سخن آن كه ، گرچه در برخى از تفاسير گذشته ، نامى از تفسير قرآن به قرآن برده نشده يا در برخى ديگر از اين تفاسير كه اين روش تفسيرى مورد ياد كرد قرار گرفته ، ولى

( 1 ) . بقره 2 / 24 ، ترجمه : « . . . اگر چنين نكرديد ( كه سوره‌اى همانند قرآن بياوريد ) كه هرگز نتوانيد ، از آتشى كه هيزم آن انسان و سنگ‌ها است و براى كافران آماده شد ، بترسيد » . ( 2 ) . توبه 9 / 49 ، ترجمه : « جهنّم بر كافران چيره است » . ( 3 ) . التبيّان فى تفسير القرآن ، پيشين ، ج 1 ، ص 107 . ( 4 ) . ابراهيم ، 14 / 4 . ( 5 ) . بقره ، 2 / 26 . ( 6 ) . التبيان ، پيشين ، ج 1 ، ص 115 . ( 7 ) . انفال ، 8 / 37 ، ترجمه « همه را بر هم بفشارد ( و انباشته سازد ) » . ( 8 ) . نور ، 24 / 43 ، ترجمه : « در هم فشرده‌اش مىكند ( ابرها را ) » . ( 9 ) . التبيان ، پيشين ، ج 5 ، ص 139 .