آشنايى با تفاسير ( به ضميمه عدم تحريف قرآن و چند بحث قرآنى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٥

سوره تكاثر

گوشم هست .

و نيز در نهج البلاغة در خطبهء همّام جملاتى بدين مضمون هست : كسانى كه به مقام يقين مىرسند گويا در همين دنيا جهان ماوراء اين جهان را مىبينند .

با توجّه به اين مقدّمه در بيان معنى آيه مىگوييم :

قرآن خطاب به مردم غفلت زده و بىخير مىگويد : « كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ . » شما غفلت زده و سرگرم به دنيا هستيد اگر علم اليقين داشتيد در همين دنيا جهنّم را مىديديد امّا چون علم اليقين نداريد جهنّم را در اين دنيا نمىبينيد .

ثمّ لترونّها عين اليقين سپس جهنّم را به عين اليقين خواهيد ديد . بنابر فرمودهء علّامهء طباطبائى معنى آيه اين مىشود يعنى اگر علم اليقين داشتيد جهنّم را در دنيا مىديديد و سپس در قيامت به عين اليقين خواهيد ديد ديدن در دنيا علم اليقين است و ديدن در آن جهان عين اليقين كه با هم تفاوت دارند .

و بنابر تفسير سائر مفسران معنى آيه چنين مىشود : سوگند به خدا جهنّم را خواهيد ديد و سپس جهنّم را به عين اليقين خواهيد ديد كه جملهء دوّم تأكيد جملهء اوّل خواهد بود .

خواجه نصير الدين طوسى در كتاب « اوصاف الاشراف » مىفرمايد :

« يقين را مراتب است و در قرآن علم اليقين و عين اليقين و حقّ اليقين آمده است چنان كه فرموده است لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ و ديگر گفته است : وَ تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ . . . » . « 1 »

و در توضيح گوييم شايد منظور بيان مراتب يقين باشد به اين شرح :

اگر از پشت ديوار نور آتش را ببينيم يقين به وجود آتش داريم اين يقين است .

اگر برويم بالاى ديوار و خود آتش را ببنيم اين علم اليقين است .

اگر كنار آتش بايستيم و حرارت آن را لمس كنيم اين عين اليقين است .

و اگر وسط آتش قرار گيريم و بسوزيم اين حقّ اليقين است .

خواجه طوسى فرموده است : « در مثل آتش كه در باب معرفت گفته آمد ، مشاهده

( 1 ) - واقعه : 95 .