آشنايى با تفاسير ( به ضميمه عدم تحريف قرآن و چند بحث قرآنى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٣

سوره تكاثر

در كتابهاى تفسير در ذيل اين آيه نوعا معنى اوّل ياد شده است . و ابو الفتوح رازى گفته است : كلّا در اين آيه ميتواند به معنى حقا باشد يعنى تكاثر شما را غافل كرده است و حقّا در آينده علم پيدا خواهيد كرد و غفلت شما بر طرف مىشود .

3 - ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ :

اين آيه تكرار آيه قبل است و هر دو آيه در مقام تنبيه و بيدار كردن مردم است . قرآن مىخواهد با اين دو آيه كسانى را كه از خدا و معنويات غافلند تهييج و تهديد كند بلكه متذكّر و متنبّه شوند و پيش از فرا رسيدن مرگشان از غفلت درآيند و حق را در يابند .

برخى از مفسران در توجيه تكرار آيه گفته‌اند جمله اوّل مربوط به هنگام مرگ است يعنى به زودى هنگام مرگ خواهيد دانست و غفلت شما بر طرف مىشود و جمله دوّم مربوط به هنگام قيامت است يعنى در آينده هنگام قيام قيامت خواهيد دانست .

كلّا نيز به هر كدام از سه معناى ياد شده باشد براى تأكيد آمده است .

كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ :

« لو » حرف شرط است و افاده امتناع و نفى مىكند مثلا وقتى مىگوييم : « لو قام لقمت » ( اگر ايستاده بود من هم مىايستادم ) يعنى او نايستاد من هم نايستادم يا وقتى قرآن مىفرمايد : « لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا « 1 » » ( اگر در آسمان و زمين خدايانى جز اللّه بودند زمين و آسمان فاسد مىشد ) معنايش اينست كه جز اللّه خدايى نيست نظام جهان هم به هم نخورده است اگر خدايانى بودند نظام جهان هم به هم مىخورد .

با توجّه به معنايى كه براى « لو » ذكر شد در معناى دو آيه شريفه دو نظر موجود است .

1 - اين دو آيه جداى از هم معنى شوند .

در بيان اين نظر كه در بسيارى از تفاسير ياد شده گفته‌اند اگر « لو » با معنى اصليش در آيه به كار رفته باشد و بخواهيم دو آيه را با هم معنى كنيم معنايش اين مىشود : اگر

( 1 ) - انبياء : 22 .