آشنايى با تفاسير ( به ضميمه عدم تحريف قرآن و چند بحث قرآنى ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٨
آيا فرات بن ابراهيم كوفى ثقه است ؟
جواب داده‌اند :
1 - اين دو روايت در بعضى نسخه‌هاى اين تفسير نيست . اگر در همه نسخه‌ها بود دليل اعتبار فرات مىشد ولى در همه نسخه‌ها نيست .
تفسير على بن ابراهيم سه چاپ دارد : چاپ قديم كه به صورت وزيرى خشتى و رحلى « 1 » است . و چاپ جديد كه دو جلد است . در چاپ وزيرى نام او نيست و در چاپ رحلى وجود دارد . يعنى در بعضى نسخه‌ها هست و در بعضىها نيست .
2 - تفسير على بن ابراهيم اگر هم در اوّلش ، اين عبارت باشد و دالّ بر موثّق بودن افراد باشد ، شرطش اين است كه دخل و تصرّفى در آن نشده باشد . در حالى كه تصرّف صورت گرفته است . و اين دو روايت موجود در تفسير على بن ابراهيم كه از فرات نقل شده ، به احتمال قوى از اضافات شخص ديگرى است نه از خود على بن ابراهيم آرى اينكه در امالى شيخ صدوق رحمه اللّه از فرات نقل شده است و نيز در اخبار الزهراء ، تا حدّى مىتواند اعتبارى براى فرات باشد . زيرا فرات از مشايخ پدر صدوق رحمه اللّه يا از مشايخ يكى از مشيخهء صدوق رحمه اللّه بوده است .
« شواهد التنزيل » و « فضل زيارة الحسين عليه السّلام » هم كه روايات متعدّدى را از تفسير فرات نقل كرده است تا حدّى مىتواند باعث اعتبار باشد ولى كافى نيست .
پس تا اينجا دليلى كه كافى باشد براى اينكه بگوييم فرات بن ابراهيم فرد موثّق و مطمئنى بوده نداشتيم .
مرحوم مجلسى رحمه اللّه در بحار عبارتى دارد كه قبلا نيز نقل شد :
« و تفسير فرات و إن لم يتعرّض الأصحاب لمؤلفه بمدح و لا قدح لكن كون اخباره موافقة لما وصل إلينا من الأحاديث المعتبرة و حسن الضبط في نقلها ممّا يعطى الوثوق بمؤلفه و حسن الظن به » . « 2 »
اگر كتبى كه در آن عصر افرادى غير از بزرگان علماء شيعه نوشتند بررسى كنيم
( 1 ) . چاپ رحلى با تفسير امام حسن عسكرى عليه السّلام با هم چاپ شده است . ( 2 ) . بحار ، ج 1 ، ص 37 .