التاريخ القويم لمكة وبيت الله الكريم ( كعبه و مسجد الحرام در گذر تاريخ ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٢١

فاصلهء ميان مسجدالحرام و نشانه‌هاى حرم

تقى فاسى گويد : در فاصلهء ميان مسجدالحرام و نشانه‌هاى حرم گفته‌ها فراوان است ، اما حدّ حرم :

از سوى عرفات ، « ابو الوليد تاجى مالكى » آن را هيجده مايل ذكر كرده و ازرقى و فاكهى و « ابن خردادبه خراسانى » در ( مسالك و ممالك ) يازده ميل دانسته‌اند . ابن زيد در نوادر نُه ميل و « ماوردى » و « ابواسحاق شيرازى » و « نووى » هفت ميل ذكر نموده‌اند .

از سوى عراق ، در اين بخش چهار قول گفته‌اند : شش مايل ، هفت مايل ، هشت مايل و ده مايل .

از سوى جعرانه ، اين قسمت داراى دو نظريه است : دوازده مايل و نُه مايل .

از سوى « تنعيم » ، در اين حد ، چهار قول وجود دارد : سه مايل ، حدود چهار مايل ، چهار مايل و پنج مايل .

از سوى « جده » ، در آن دو قول است : ده مايل ، و حدود هيجده مايل بنابر گفتهء تاجى .

از سوى « يمن » ، دو نظريه در اين بخش وجود دارد : هفت مايل و شش مايل .

سپس « فاسى » فاصله حدود حرم را بر اساس طنابى كه به ذراع دستى اندازه گيرى شده اين چنين بيان نموده است :

از ديوارهاى مسجدالحرام در باب بنى شيبه ؛ يعنى « باب السّلام » تا دو نشانهء حد حرم در عرفات 37210 ذراع دستى است .

از سوى عراق - راه عراق - از باب بنى شيبه تا دو عَلَم حد حرم در جادهء وادى نخله 27252 ذراع دستى مىباشد . مراد از وادى نخله‌اى كه فاسى در اينجا ياد كرده ، همان « وادى الليمون » است كه معروف به « المضيق » است و در قديم بدان « نخلة الشامية » مىگفته‌اند .

فاسى آنگاه گفته است : حدّ حرم از سوى تنعيم ، از باب العمره تا علم‌هاى آن 12520 ذراع دستى و از سوى يمن ، از باب ابراهيم تا علم‌هاى آن 24509 ذراع دستى مىباشد .

سپس نويسندهء « تاريخ المسجدالحرام » اضافه نموده است : اما علّت اختلاف نظر علما و دانشمندان در مقدار فاصلهء بين حدود حرم و مسجدالحرام نتيجهء اين دو