التاريخ القويم لمكة وبيت الله الكريم ( كعبه و مسجد الحرام در گذر تاريخ ) ( فارسى ) — الصفحة ٢١٥
دارالندوه ( مجلس بزرگان قريش )
به وسيلهء ريگ پوشيده شده . طبق تحقيقى كه در اين مورد به عمل آوردم ، مسلم شد كه نظر گروه اخير در مورد جايگاه دارالندوه صحيح است . شاهد سخن ما در اين مورد ، عبارتند از :
1 - عمر بن خطاب و عثمان بن عفان و عبداللَّه بن زبير ، هر يك به هنگام خلافتشان ، خانه‌هاى مجاور و متصل به مسجدالحرام را خريدارى كردند و پس از انهدام آنها ، فضاى به وجود آمده را براى توسعه مسجد ، به مسجدالحرام افزودند .
اگر دارالندوه در محل مقام حنفى قرار داشت ، آن را نيز خراب كرده و در زمان عمر يا عثمان به فضاى مسجد مىافزودند و اين به علت نزديكى مقام حنفى به كعبه بوده است .
پس نقل اينكه معتضد باللَّه ، دارالندوه را به محل مسجدالحرام افزوده است ، سخنى است نادرست .
2 - محمد المهدى عباسى ، در سال 164 هجرى قسمتهاى زيادى را به وسعت مسجدالحرام افزود و دستور داد مسجدالحرام به شكل مربع در آيد و كعبه در وسط آن قرار گيرد - همانطور كه اكنون چنين است . - و اگر دارالندوه ، در داخل فضاى مربع قرار داشت ، تاريخ نگاران ، به طور قطع در كتابهايشان از آن ياد مىكردند .
3 - كسى كه دارالندوه را به مسجدالحرام افزوده ، معتضد باللَّه عباسى در سال 281 هجرى بوده و عمارت معروف آن ، همان فضاى « باب الزياده » است كه باب القطبى نيز جزو آن مىباشد و فضاى موجود كنونى همان دارالندوه بوده است .
معتضد در داخل مسجدالحرام - در فضاى مربع شكل آن ، كه از ساخته‌هاى المهدى بوده ، - تغييرى نداده است ، پس چگونه گفته مىشود محل دارالندوه همان موضع مقام حنفى است كه اين مقام در داخل مسجد و در كنار دايرهء مطاف قرار دارد ؟
4 - بديهى است دارالندوه - كه بزرگان قريش براى مشورت در امور مختلف خود در آن مكان جمع مىشدند - كم كم و به مرور زمان ، به محل جمع‌آورى زباله‌ها تبديل شد .
بنابراين بعيد به نظر مىرسد اين مكان - كه مبدل به محل زباله‌ها گرديده - در كنار كعبه و در محل مقام حنفى و در كنار كعبه مشرفه بوده باشد .