الإسماعيليون والمغول ونصير الدين الطوسي ( اسماعيليون و مغول و خواجه نصير الدين طوسى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٥٥

انصاف در مورد نزاريان :

آن شامل تمامى اهل دين گرديد » .

آن‌گاه در رسالهء مزبور آمده است :

« . . . و چون اين رساله به دمشق رسيد و گروهى از جماعت حشيشيه بر آن آگاهى يافتند ، متحير شدند و خاطرشان آزرده گرديد . . » . .

به اعتقاد دكتر شيال طبق آنچه در رسالهء مزبور آمده است ، اين فاطميان بودند كه ابتدا اسماعيليان نزارى را به اين وصف خواندند . اين وثيقه در دورهء خليفه ، الآمر به احكام اللّه ، يعنى پس از گذشت بيست سال از بروز اختلاف بين مستعلى و نزار صادر شده است .

دكتر شيال اطلاق اين وصف به نزاريان را چنين تحليل مىكند كه اطلاق اين صفت بر آنها براى بدنام كردنشان بوده است ؛ به اين معنا كه نزاريان كه به امامت نزار اعتقاد دارند ، مانند معتادان به حشيش ، عقلشان را از دست داده ، ياوه مىگويند .

به عبارت ديگر فاطميان آنها را به استعمال حشيش متهم نكرده‌اند ، بلكه آنها را به اوصاف معتادان به حشيش يعنى ياوه‌گويى توصيف كرده‌اند . ما گرچه به متن مستقلى از نزاريان كه حاوى پاسخ به ادعاهاى فاطميان باشد ، دست نيافته‌ايم ، اما به متونى از نزاريان دست يافته‌ايم كه در ضمن پاسخ‌هاى فاطميان به آنها موجود است . از نوع رديه‌اى كه بر رساله‌اى كه در آن نزاريان به حشيشيه توصيف شده ، نگاشته شده ، پيداست كه اين رديه به‌طور كامل آورده شده [ و در واقع متن كامل رديه بوده ] زيرا در رسالهء فوق آمده است :

از داعيان مشغول به خدمت در دمشق ، نوشته‌اى به دستمان رسيد ، مشتمل بر فصلى كه متن آن چنين است : چون روز پنج شنبه بيست و هفتم ماه