هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٩

معرفى ميزبان در قلعهء شوشى

و نصف ديگر مسلمان است . شماره نفوسش به غير از فقرا 20 هزار نفر است . دو مسجد بزرگ و دو مدرسه به جهت اطفال مسلم و غيرمسلم ترتيب داده‌اند كه در آن دو مدرسه تعليم داده مىشود زبان روسى و فرانسه و بعض علوم رسمى .

هشت باب كليسا دارد كه يكى از آنها روسى و مابقى مختص ارامنه است . در اين سال از قضاياى اتفاقيه به واسطه دو بليّت عظمى يكى ملخ و ديگرى موش كه بىحدّ حاصلات و زراعات را تلف و ضايع كرده بود ، اهالى قلعه شوشى و توابع آن دوچار قحط و غلاى سختى شده بودند و از يك طرف هم شدّت زمستان نيز علاوه بر آنها شده حبوبات قيمت فوق‌العاده پيدا كرده بود . گندم پوتى به پانزده هزار دينار رسيده . فقرا و ضعفا را از اين جهت خيلى سخت و بد مىگذشت ، ولى از همّت صاحبان بذل و جود به‌قدر نه هزار منات وجه اعانه جمع شده . ما بين آنها قسمت شده تا اوان محصول تازه ، صرف معاش خود سازند . متموّلين جماعت ارامنه نيز دست‌گيرى زيادى كرده بودند .

از دهكده‌نشينان اهالى ايران به‌قدر سيصد نفر در قلعه ساكن هستند . غالب آنها به كارگرى و مزدورى اشتغال دارند . خط تلگرافى از قلعه از راه گنجه به تفليس ممتد است و چاپارخانه هم عبارت از راهى است كه به طرف گنجه مىرود .

معرفى ميزبان در قلعهء شوشى

معرفى ميزبان در قلعهء شوشى

چنان‌كه سابقا ذكر شد كه جناب آقائى ثقة الاسلام با اتباعشان در ورود به قلعهء شوشى بنابر دعوت مخصوصى كه پيشتر خواسته شده بود ، در خانهء مهديقلى خان مرحوم فرزند ابراهيم خليل خان منزل فرموده ، در ايام توقّف كه مدّت هجده روز طول كشيد ، صبيّه مرحوم مهديقلى خان مرحوم آنچه لازم پذيرايى و مهماندارى بود در حفظ مراتب احترامات جناب مستطاب معزّى اليه به قدر سر موئى فروگذارى نكرد و كمال انسانيّت را بجا آورد .

مشار اليها حقيقتا موصوف به صفات مردى و داراى آثار بزرگى است . يگانه وارث اسلاف و حاكى اطوار اجداد خودش است . چون از خوانين و بزرگان اين بلد به يادگار در صفحهء روزگار ، تنها همين يك دختر باقى مانده ، اين است كه