هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٥
بيست و يكم شهر ربيع الثانى 97
گويند ، رفته آنجا هم خالى از تماشا نبود .
نوزدهم ربيع الثانى 97
نوزدهم ربيع الثانى 97
عمدهء معطّلى اين چند روزه در شهر تفليس از جهت پيدا نشدن عرّاده براى حمل ما يحتاج سفر بود كه به واسطهء سختى زمستان و كثرت برف و گرانى كاه جو از تفليس الى سرحد همه عرّابچىها دست از كرايه‌كشى كشيده بودند و كرايه هم سه مقابل بالا رفته . بعضى از حجّاج كه از نجبا و خوانين قره‌باغ از مكه در همه‌جا متفق و همراه بودند ، راه قره‌باغ را براى وصول به مقصد از راه ايروان ترجيح داده ، ضمنا جناب مستطاب آقائى ثقة الاسلام را به ولايت خودشان دعوت كردند و قدوم ميمنت لزوم الوجود فايض الجود را در اين موقع مغتنم شمرده ، به همين نيت عزم كرده ، طرف عصر از شهر تفليس حركت شد . مقرّب الخاقان ميرزا محمود خان قونسول به اتفاق محمد على بيك رئيس پست‌خانه‌هاى ولاد « 1 » قفقاز تا منزل اوّلى به مشايعت آمده از آنجا وداع نموده مراجعت نمودند . امروز در ظرف دو ساعت از سه چاپارخانه گذشته در چاپارخانهء سومى موسوم به آل كت توقّف شد .
[ به‌سوى قره‌باغ و عبور از روستاهاى فراوان ] بيستم شهر ربيع الثانى 97
[ به‌سوى قره‌باغ و عبور از روستاهاى فراوان ] بيستم شهر ربيع الثانى 97
امروز صبح زود از منزل مزبور حركت كرده ، نهار را در قريهء كمى قيه صرف نموده ، در همه‌جا تند رانده در منزل آغ استفا وقت غروب منزل شد . در اينجاها زمين تازه‌تازه سبز مىشد . برف لكه‌لكه در دامنه و شعب تلال و جبال پيدا بود ، ولى باز وجود آتش محتاج اليه بود . آغ استفا انتهاى خاك تفليس و اوّل خاك گنجه است . راه قره‌باغ از اين منزل از راه ايروان جدا مىشد .
بيست و يكم شهر ربيع الثانى 97
بيست و يكم شهر ربيع الثانى 97
امروز از راه معمولى ايروان جدا شده ، از نزديكى آبادى آغ استفا رو به مشرق ، جاده قراباغ را پيش گرفته راه قره‌باغ مثل ايروان شوسه و سنگ ريخته نيست ، ولى مسطّح و در بعضى جاها به رودخانه‌ها پل بسته‌اند ، اما قراول‌خانه ، به قرار راه
( 1 ) كذا . شايد ولايت يا بلاد .