نابارورى و منع بارورى در پزشكى ايران ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٤
معرفى اجمالى مركّبات موجود در كتاب
ماء الجبن
جهت مواد محترقه سوداوى و حدّت صفرا و تنقيه گرده و تفتيح مراره و سدد و اسهال نمودن مواد محترقه و ترطيب اعضا و امراض سوداوى مستعمل است .
صنعت آن : بز سرخ زاغ‌چشم را كه از ولادت او يك ماه گذشته باشد تعليف به اسفناج و كاهو و شاهتره و خبازى و قصيل و بقول بارده كرده ، هر روز شير آن را در ديگ پاكى جوشانيده در اثناى جوشيدن ، سكنجبين ساده و سركه در آن ريخته با چوب انجير كه پوست از آن باز كرده باشند بر هم زنند تا شير بريده شود . آن‌گاه از پنبه صاف نموده شب در جايى بگذارند كه ته‌نشين گردد . روز ديگر صاف آن را با سكنجبين افتيمونى مخلوط كرده سه حصه نموده ، نيم‌گرم به سه دفعه بنوشند . و فاصله ما بين هر دو دفعه نيم ساعت بايد تا يك ساعت ، و غذا را بعد از چهار - پنج ساعت تناول نمايند .
مرباى زنجبيل
خواص : گرده و مثانه را قوت دهد و باه را زياده كند و قوت مجامعت ببخشد و معده سرد را مفيد و مقوى هاضمه و ملينه آن و مجفف رطوبات است .
صنعت آن : بگيرند زنجبيل‌هاى درشت باليده و بىريشه و پوست آن‌ها را جدا كرده دانه‌هاى ريشه‌دار كه برآيد دور نموده خار بسيار بر آن زده مقدار سه - چهار ساعت كامل در آب آهك بگذارند . پس برآورده و پاك شسته در آب خالص جوش دهند تا پخته گردد . آن‌گاه شيره قند يا نبات يا شكر سفيد يا عسل سفيدِ اندك رقيقِ صاف نموده ، هر كدام كه خواهند داخل كرده جوش دهند تا به قوام آيد . پس فرود آورده سرد كرده و در مرتبان چينى يا شيشه نگاه دارند .
مربا
ميوه تر يا خشك يا پوست يا گل ميوه يا ريشه گياه يا ديگر اجزاى گياه كه در شيره شكر يا عسل پخته باشد ؛ از قبيل مرباى به ، مرباى سيب ، مرباى زنجبيل ، مرباى آمله و غيره .
مرهم باسليقون
اورام صلبه را نرم كند و بپزاند و قروح و اورام را از چرك پاك سازد و گوشت نو بروياند .
صنعت آن : زيت ، موم سفيد ، و قنه . موم را در روغن زيت بگدازند و قنه را در آن حل كرده به دستور مرهم سازند .
مطبوخ افتيمون
مسهل سوداست و نافع است از براى دوار و سدر سوداوى چون آشاميده شود بعد از نضج تام و نيز نافع است از براى ماليخوليا .
صنعت آن : پوست هليله زرد ، پوست هليله كابلى ، هليله سياه ، شاهتره ، گشنيز خشك ، بسفايج فستقى پوست تراشيده نيم‌كوفته ، تربد سفيد مدبّر ، مويز منقّى از حبّ ، آلوى