مجموعه رسائل ( كتاب الإنسان الكامل ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٢
1 . كتاب الانسان الكامل
سيزدهم هجرى .
اين نسخه مشتمل بر چندين اثر نسفى و به ويژه گزيده‌هايى از كشف الحقائق ( تا ص 144 ) ، مقصد ( صفحات 145 - 202 ) و يك مجموعه شبيه انسان است ، ولى با آن يكسان نيست .
اينك رساله‌هاى آن :
مقدّمه‌اى كه در اينجا شامل چهار فصل است . فصل سوّم افتاده است ، فصول ديگر عنوان‌هايى مشابه عنوان‌هاى فصل‌هاى 1 - 2 و 4 - 5 و مقدّمهء انسان دارند . متن آنها نزديك به هم است مگر در رسالهء آخر .
رسالهء
I . II . VI
يك رساله را تشكيل مىدهند و اين گويى نشان افتادگى در نسخهء اصلى است كه در نسخه‌هاى
X - V
تكرار شده است . رساله‌اى شامل بخش‌هايى از رساله‌هاى
IX , IIX , VIX , VX
. رسالهء ديگرى در باب عالم كبير و عالم صغير . رساله‌هايى بيش‌وكم مطابق با رساله
VX , IiVX , IIiVX , IIIVX , VIX . XX
( صورت ديگرى از آن ) و
IIXX
.
در صفحات 295 - 300 رسالهء در بيان الوهيّت بدان افزوده مىشود ، بدون نام مؤلّف ، كه شايد از نسفى نباشد ، همان‌طور كه پيش ازين گفتم ، مقدّمه و رسالهء
i
در اينجا تاريخ ابركوه ، سال 691 هجرى دارد .
يك نسخهء خطّى ، مورّخ 1270 هجرى و متعلق به مدرسهء سپهسالار ، متن مشابهى دارد .
بخشى از اختلافات را مىتوان ، بدون ترديد ، بر پايهء انتقال نادرست متنى توجيه كرد كه دچار دست‌كارىهاى بسيارى شده است . اما امكان دارد كه از آغاز مجموعه‌اى مستقل بوده باشد .
N
- تبريز ، كتابخانهء حاج محمّد نخجوانى ، نسخهء خطّى جديد ، بدون ترديد از سدهء سيزدهم هجرى . اين نسخه مشتمل بر آثار ذيل از مؤلّف مىباشد :
1 - ص 16 - 6 . مقدّمهء انسان . 2 - ص 131 - 115 : رسالهء
i
. 3 - صفحات 143 - 132 : رسالهء
II
. 4 - ص 158 - 143 : رسالهء
III
. 5 - ص 172 - 158 : رسالهء
V
. 6 - ص 178 - 173 : رسالهء
IIV
. 7 - ص 300 - 225 : مقصد ، قسمت اول آن ناتمام است . اين نسخهء خطّى نيز در صفحات 221 و بعد ، شامل قسمتى است با عنوان رساله سلطان العارفين مولانا سعد الملّة و الدّين . متأسفانه منظور سعد الدّين حمويه نمىباشد . قسمتى را كه در شرح و آداب و رسوم نقش‌بندى است ، بايد به سعد الدّين كاشغرى ، استاد جامى ، نسبت داد . كاشغرى ، بر خلاف حمويه ، معمولا عنوان مولانا دارد .
به‌استثناى نسخهء
T
كه برحسب اتّفاق مورد استفاده قرار گرفته ، ( رسالهء
IIV
و آخرين