مجموعه رسائل ( كتاب الإنسان الكامل ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٥
فصل پنجم در بيان آنكه ارواح هريكى جا كجا گرفتند
فصل پنجم در بيان آنكه ارواح هريكى جا كجا گرفتند
فصل پنجم در بيان آنكه ارواح هريكى جا كجا گرفتند
( 13 ) چون مراتب ارواح تمام شد ، و مراتب اجسام تمام گشت ، آن‌گاه مراتب ارواح در مراتب اجسام هريكى در هريكى مقام گرفتند . عرش مقام خاتم انبيا شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء وى گشت ، و كرسى مقام ارواح اولوالعزم شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان هفتم مقام ارواح رسل شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان ششم مقام ارواح انبيا شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان پنجم مقام ارواح اوليا شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان چهارم مقام ارواح اهل معرفت شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان سوم مقام ارواح زهّاد شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان دوم مقام ارواح عبّاد شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان اول مقام ارواح مؤمنان شد و صومعه و خلوت خانهء ايشان گشت . و طبايع چهارگانه 93 در عناصر چهارگانه مقام گرفتند . نه مرتبه علوى آمدند ، و چهار مرتبه سفلى آمدند ، و مرتبهء خاك اسفل السافلين آمد ، و مرتبهء عرش اعلى العليين آمد ، پس عرش اعلى العليين است ، و خاك اسفل‌السافلين است .
( 14 ) اى درويش ! جمله ارواح هريك از مقام خود به اين مرتبهء اسفل السافلين نزول مىكنند ، و بر مركب قالب سوار مىشوند ، و به واسطهء قالب كمال خود حاصل مىكنند ، و باز از اينجا عروج مىكنند و به مقام اوّل خود مىرسند . و چون به مقام اوّل خود رسيدند ، عروج هريك تمام شد ، و دايرهء هريك تمام گشت . و چون دايره تمام مىشود ، ترقّى ممكن نمىماند . ترقّى تا بدينجا بيش نيست كه هريك تا به مقام اوّل خود رسند ، ارواح مؤمنان تا به آسمان اوّل ، و ارواح عبّاد تا به آسمان دوم ، و ارواح زهّاد تا به آسمان سوم ، همچنين هر نه مرتبه هريك تا به مقام اوّل خود عروج كنند ، امّا از مقام اوّل خود درنتوانند گذشت . در راه ماندن ممكن است ، امّا از مقام اوّل خود درگذشتن ممكن نيست .
در راه ماندن عبارت از آن است 94 كه روح هركه در مقام ايمان مفارقت كند ، بازگشت وى تا به آسمان اوّل خواهد بود ، و روح هركه در مقام عبادت مفارقت كند ، بازگشت وى تا به آسمان دوم خواهد بود ، و در جمله مقامات همچنين مىدان . هريك در هر مقامى كه مفارقت كنند ، بازگشت ايشان به اهل اين مقام باشد ، اگرچه از مقام بالاتر نزول كرده باشند ، و حيفى عظيم باشد كه كسى به مقام اوّل خود نتواند رسيد و در راه بماند . و آنكه