مرآة البلدان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٠٦
نقل از سفرنامهء مسيو ليكلاما آنيژهلت متعلق به تبريز
نقل از سفرنامهء مسيو ليكلاما آنيژهلت متعلق به تبريز
نقل از سفرنامهء مسيو ليكلاما آنيژهلت متعلق به تبريز
اين مسافر كه در سنهء هزار و هشتصد و شصت و شش مسيحى مطابق هزار و دويست و هشتاد و سهء هجرى براى تجارت به ايران آمده و سفر او تا هزار و هشتصد و شصت و هشت مسيحى مطابق هزار و دويست و هشتاد و پنج هجرى امتداد يافته وضع و احوال تبريز را [ چنين ] مىنويسد :
« روز ورود به تبريز مسافت زيادى به شهر مانده سواد آن‌كه نهايت باشكوه بود نمايان شد . سابقا اين شهر بسيار وسيع و از بلاد معظمه بوده .
گويند جمعيت اين شهر در قديم يك كرور بوده . شاردن صريح مىنويسد كه در اين شهر كمتر از پانزده هزار خانوار و پانزده هزار دكان نبوده ولى بالفعل از قرار تقرير ثقاة بيش از يكصد و پنجاه هزار نفر نيست .
اين شهر روى دشت وسيع هموارى واقع است كه يك رشته كوه بلند سه طرف آن را احاطه كرده و طرف مغرب آن بدون كوه و باز است و اراضى مزروعهء بيرون شهر در اين طرف مىباشد . كوهى كه در طرف شمال است دامنه و سراشيبهاى آن دره‌ها و تلال و تپه‌هاى مخروطى شكل زياد دارد .
در محوطهء اين شهر و حوالى همه‌جا آثار خرابى زياد پديدار است كه همه دليل بر وجود قلاع و حصون و عمارات مىباشد . خلاصه در يكى از محلات بيرون شهر يك ربع ساعت طى مسافت كردم تا وارد شهر شدم و براى وصول به منزل و خانه‌اى كه در آنجا بايد پياده شوم از راههاى صعب العبور و كوچه‌هاى تنگ كه دكاكين محقر زيادى در آنها بود گذشتم . شخص ارمنى سركيس نام كه ميزبان من بود در خانهء خود از من پذيرائى كرده مرا داخل خانه نموده در بالاخانهء سه قسمتى منزل داد . اين بالاخانه به وضعى كه در تمام ايران متداول است مشرف به حياط اندرونى بود . در يك قسمت از اين سه قسمتى كه وسيعتر بود منزل كردم و يك قسمت ديگر را غذاخانه قرار دادم و قسمت سيمى براى جاى همراهان معين شد . آشپزخانه را در زير چوب‌بستى كه در ميان حياط است قرار داده‌اند . لوازم اين حياط از ميز و صندلى و نيم تخت و قالى و پشتى و غيره موجود است و همه قيمتى است و اين معنى بر خلاف مظنون